MPSC State Services Prelims 2015, CSAT Paper II (5 Apr 2015) question paper

80 questions · 200 marks · 120 minutes · +2.5 per correct answer, -0.83 per wrong one

Every question in the order it was set, free to read. Tap an option to check it, or open the answer. Answers open as you go; sign in free to keep opening them.

Sit it as a timed mock

तेराव्या ते सोळाव्या शतकांदरम्यान युरोपातील सरंजामदार वर्गाने भूदासांच्या पिळवणुकीतून भरपूर धन कमावले. या साठवलेल्या भांडवलाचा नवनवीन बाबतीत विनियोग केला गेला. नवीन भूप्रदेश आणि मार्ग शोधणाऱ्या लोकांना त्यांनी आर्थिक पाठबळ दिले. कोलंबसने अटलांटिक महासागर ओलांडून नव्या जगाचा शोध लावला. वास्को द गामाने आफ्रिका खंडाला वळसा घालून भारत आणि पूर्वेशी व्यापाराचा सुरक्षित मार्ग शोधला. मॅगेलानच्या जहाजांच्या ताफ्यातील एक जहाज युरोपला परतल्यामुळे पृथ्वीला सागरी प्रदक्षिणा घालणे शक्य आहे हे सिद्ध झाले. साठवलेल्या भांडवलाचा आणखी एक उपयोग म्हणजे लिओनार्दो द व्हिन्सी, मायकेलांजेलो आणि राफाएल सारख्या महान कलाकारांना आश्रयदाते मिळाले. या कलाकारांनी चित्रकला आणि शिल्पकलेत क्रांती घडवली आणि मानवी शरीराचे अतिशय तपशीलवार चित्रण केले. आपल्या कलेमध्ये मानवी शरीराचे चित्रण तंतोतंत व्हावे यासाठी द व्हिन्सीसारख्या कलाकारांनी शरीरशास्त्राचाही अभ्यास केला. या काळात केवळ शरीरशास्त्राचाच विकास झाला असे नाही. परीस आणि अमृत यांच्या शोधात असणाऱ्या किमयेच्या अभ्यासकांना फॉस्फोरस सारख्या मूलतत्त्वांचा शोध लागला आणि रसायनशास्त्राचा विकास झाला. कोपरनिकस ने पृथ्वी नव्हे तर सूर्य हा आपल्या सूर्यमालेच्या केंद्रस्थानी आहे असा सिद्धांत मांडला. गॅलिलिओ आणि केपलर सारख्या वैज्ञानिकांनी त्याचे म्हणणे सिद्ध करण्यासाठी प्रायोगिक पद्धतीचा उपयोग केला. निसर्गरूपी ग्रंथ हा गणिताच्या भाषेत लिहिलेला आहे, असे त्यांना वाटत होते. वेगवेगळ्या शोधांखेरीज खुद्द शास्त्रीय पद्धतीचाही विकास या काळात होत गेला. वैज्ञानिक कल्पना मांडत, ती सिद्ध करण्यासाठी प्रयोग करत, प्रयोगाचा तपशील नोंदवत आणि या नोंदी त्या-त्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या इतरांना चिकित्सेसाठी खुल्या ठेवत. माणसाकडे या जगात सुधारणा घडवण्याची जवळजवळ अमर्याद क्षमता आहे, असे त्यांना वाटत होते. या काळात चर्च धर्मसंस्था जरी अतिशय श्रीमंत आणि शक्तिशाली असली, तरी नियतीवर आंधळा विश्वास ठेवत जगण्याला या लोकांनी नकार द्यायला सुरवात केली आणि चिकित्सक वृत्तीचा उदय झाला. मानवतावादाच्या नवीन तत्त्वज्ञानाने माणसाच्या व्यक्तिगत क्षमता आणि प्रयत्नांवर भर दिला. युरोपीय अभ्यासकांनी अभिजात ग्रीक आणि रोमन ग्रंथांना पुनरुज्जीवित केले आणि गुटेनबर्गने विकसित केलेल्या छपाईच्या नव्या तंत्राच्या मदतीने त्यांना सगळी कडे लोकप्रिय केले. रेनेसां या शब्दाचा अर्थ आहे पुनरुज्जीवन. या सगळ्या एकमेकांत गुंतलेल्या प्रक्रियांना एकत्रपणे रेनेसां – पुनरुज्जीवन म्हणतात.
Between the thirteenth and the sixteenth century, European feudal lords accumulated large amounts of money by exploiting the serfs. The accumulated capital was put to newer uses. They gave financial support to explorers who discovered new lands and routes. Columbus crossed the Atlantic Ocean and discovered the New World. Vasco da Gama circumnavigated the African continent and discovered a safe trade route to India and the East. One of the ships in Magellan's fleet returned to Europe and proved that it was possible to circumnavigate the Earth. Another use of the accumulated capital was the patronization of great artists like Leonardo da Vinci, Michelangelo and Raphael. These artists revolutionized the arts of painting and sculpture and represented the human body in great detail. Artists like da Vinci also studied anatomy as it would help them represent the human body accurately in their art. Anatomy was not the only science that evolved in this period. Alchemists who wanted to find the Philosophers' Stone and the Elixir of Life ended up discovering various new elements like Phosphorus and Chemistry evolved as a Science. Copernicus proposed that Sun and not Earth, was the centre of our solar system. Scientists like Kepler and Galileo used the experimental method to prove him right. They believed that the book of Nature was written in the language of Mathematics. Apart from the various discoveries, Scientific Method itself evolved in this period. Scientists proposed an idea, conducted experiments to prove it, recorded the proceedings of the experiment and kept the records open for scrutiny by others working in the field. They believed that man had an almost unlimited potential of changing the world for the better. Though the Church was immensely rich and powerful, people began to discard a life of blind belief in destiny and a Spirit of Inquiry evolved. The new ideology of Humanism emphasized the capacities and efforts of individual humans. European scholars revived the classical Greek and Roman texts and popularised them with the new technique of printing developed by Gutenberg. The word renaissance means revival. All these interrelated phenomena are collectively called the Renaissance.
1 $पुनरुज्जीवन म्हणजे अ. ग्रीक व रोमन साहित्याची सुरुवात ब. चिकित्सक वृत्तीचा उदय क. मानवतावादाचा विकास ड. चर्च/धर्मसंस्थेचा ह्रास Renaissance means a. Beginning of Greek and Roman literature b. Rise of the Spirit of Inquiry c. Development of Humanism d. Decline of Church$
Tap an option to check your answer.
2 $वरील उताऱ्यानुसार मानवतावादात कशाचा अंतर्भाव होतो ? अ. व्यक्तीच्या भांडवलाचे महत्त्व ब. व्यक्तीच्या प्रयत्नांचे महत्त्व क. छपाईचे नवे तंत्र लोकप्रिय करणे ड. माणसाच्या क्षमतेवर विश्वास वर दिलेल्या विधानांपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? According to the above paragraphs, what are the factors included in Humanism ? a. Importance of individual capital b. Importance of individual efforts c. Popularisation of new printing technology d. Belief in human potential Which of the statements given above are correct ?$
Tap an option to check your answer.
3 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. पूर्वी पृथ्वी सूर्यमालेच्या मध्यभागी मानली जायची. ब. चर्चची श्रीमंती नंतर कमी झाली. Which of the following statements is/are correct ? a. Earlier the Earth was considered to be at the centre of the solar system. b. The earlier rich church got impoverished later.$
Tap an option to check your answer.
4 $वरील उताऱ्यानुसार कोणती विधाने सत्य आहेत ? अ. विज्ञानाच्या विकासाचा कलांच्या विकासाशी निकटचा संबंध असतो. ब. शरीरशास्त्राच्या अभ्यास चित्रकला व शिल्पकलेला आवश्यक आहे. क. छपाई तंत्रज्ञानातील बदलांचा युरोपातील पुनरुज्जीवन घडवण्यात महत्त्वाचा सहभाग होता. ड. भांडवल हे कला व वैज्ञानिक प्रगतीला चालना देऊ शकते. From the paragraphs above, which of the following statements are true ? a. Scientific development is closely connected with the development of arts. b. Study of Anatomy is a must for the arts of painting and sculpture. c. Changes in the printing technology played an important role in bringing about the European Renaissance. d. Capital can initiate development in arts and sciences.$
Tap an option to check your answer.
5 $पुढील विधानापैकी कोणती सत्य आहेत ? अ. गुटेनबर्गने छपाईयंत्राचा शोध लावला. ब. नवीन मार्ग शोधण्याकरता लागणाऱ्या आर्थिक पाठबळासाठी युरोपियन सरंजामदारांनी भूदासांची पिळवणुक केली. Which one of the following statements is/are true ? a. Gutenberg invented the printing press. b. The serfs were exploited by the European feudal lords to discover new routes.$
Tap an option to check your answer.
मानवाला काही निसर्गदत्त हक्क असतात. जगातील सर्वच देशांमधील नागरिकांना ते प्राप्त झाले पाहिजेत या हेतुने “मानवी हक्क” ही संकल्पना आधुनिक काळात प्रचलित झाली. जीवित, उपजीविका यांच्या बरोबर भाषण, संघटना आणि धर्मश्रद्धा स्वातंत्र्य यांचा मानवी हक्कांमध्ये समावेश होतो. इंग्लंडमध्ये 1215 मध्ये “मॅग्नाकार्टा” या नावाने ओळखला जाणारा कायदा संमत झाला. तेव्हापासुन राज्यसंस्थेच्या अधिकारावर बंधने असावीत ही कल्पना जन्माला आली. 1628 मधील पिटीशन ऑफ़ राईट्स आणि 1689 मधील बिल ऑफ़ राईट्स ने त्यात अधिक स्पष्टपणा आणला. अमेरिकन स्वातंत्र्य आणि अमेरिकेतील मूलभूत स्वातंत्र्याचा जाहिरनामा यातही मानवी हक्कांचे रक्षण हा ही हेतु होता. 1948 मध्ये संयुक्त राष्ट्रसंघाने मानवी हक्कांचा जाहीरनामा घोषित केला आणि त्याच वेळेस भारतास स्वातंत्र्य मिळाल्यामुळे संविधान तयार करण्याचे काम सुरु होते. घटनाकारांवर या जाहिरनाम्यातील तरतुदींचा प्रभाव होता आणि म्हणुनच त्यातील काही तरतुदी भारतीय राज्यघटनेच्या तिस-या भागात केलेल्या आहेत. घटनेतील कलम 32 नुसार मानवी हक्क जे मूलभूत हक्क म्हणुन नागरिकांना दिलेले आहेत त्यांचे उल्लंघन झाल्यास त्याविरुद्ध सर्वोच्च न्यायालयात दाद मागता येते. आंतरराष्ट्रीय दबाव व घडामोडीमुळे 1993 मध्ये भारतात मानवी हक्क संरक्षण कायदा पारित करण्यात आला. या कायद्यानुसार राष्ट्रीय व राज्य मानव हक्क आयोगांची स्थापना करण्यात आली. मानवी हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास राष्ट्रीय किंवा राज्य मानव हक्क आयोगाकडे तक्रार करुन दाद मिळू शकते. भारतात स्त्रियांचे मानवी हक्क उल्लंघन भरमसाठ प्रमाणावर होतांना दिसते. स्त्रियांना मानवी हक्कांबाबत संवैधानिक तरतुदींबरोबर शासनाने विशेष कायदेही पारित केले असले तरी समाजाची मानसिकता ही पुरुष प्रधान असल्यामुळे स्त्रियांना दुय्यम स्थान दिले जाते. विख्यात अर्थतज्ञ अमर्त्य सेन यांनी 1992 मध्ये ब्रिटिश जर्नलच्या अंकात “मिसिंग वुमेन” हा लेख लिहिला होता. त्यात त्यांनी दहा कोटी स्त्रिया हरवल्या असा उल्लेख केला होता. हरवल्या म्हणजे जन्माला येण्याआधीच गर्भावस्थेत स्त्री गर्भ म्हणुन त्यांची भ्रुण हत्या केली गेली. शिक्षण हे परिवर्तनाचे मोठे साधन आहे. त्या माध्यमातुन स्त्रियांचे आर्थिक व सामाजिक सबलीकरण शक्य आहे. विशाखा खटल्यात सर्वोच्च न्यायालयाने लैंगिक छळाबाबत दिलेल्या निर्णयाची अंमलबजावणी आजही बहुतांश रोजगाराच्या ठिकाणी लागु झालेली नाही म्हणुन समाजात आणि विशेषत: महिलांमध्ये महिलांविषयक कायद्यांची जागृती करणे गरजेचे आहे.
Human possesses some rights given by nature itself. The concept of “Human Rights” is developed in modern era with the object to provide them to the citizens of all countries around the world. Human Rights include right to life, livelihood alongwith speech, association and religious belief. During 1215 the law known as “Magna Carta” was passed in England. Since then the concept of control over the rights of the State took birth. It was more explained due to the Petition of Rights of 1628 and Bill of Rights of 1689. The object behind the American freedom and American declaration on fundamental freedom was also to protect the human rights. In 1948 the Universal Declaration on Human Rights was made by the United Nations and at the same time framing of the Constitution of India was going on due to Indian Independence. The framers of the Constitution were influenced by the provisions of this declaration and hence some of the provisions of the said declaration are made in the third part of the Constitution of India. As per Article 32 of the Constitution, if the human rights which are given as fundamental rights to the citizens get violated, it can be challenged in the Supreme Court. Due to international pressure and developments the Protection of Human Rights Act was passed in India in the year 1993. The National and State Human Rights Commissions were established by this Act. If human rights are violated, recourse can be made to filing a complaint to the National or State Human Rights Commission. The rampant violation of human rights of women can be seen in India. Though the Constitutional provisions regarding human rights of women are made alongwith special laws made by Government, due to social mentality of male dominance, women are given secondary status. Well known economist Mr. Amartya Sen had written an article “Missing Women” in a British Journal in the year 1992, where he mentioned that ten crore women are lost. Lost means they were killed before taking birth as female foeticide. Education is a big tool for change. Economic and social empowerment of women can be done through that means. The decision given by Supreme Court in Vishakha case has not been yet implemented at the major places of employment, hence the awareness of women laws is essential in the society and especially among women.
6 $योग्य वाक्य निवडा. अ. सर्व मानव हक्क हे कायदेशीर हक्क आहेत. ब. सर्व मानव हक्क हे मूलभूत हक्क आहेत. क. सर्व मूलभूत हक्क हे मानव हक्क आहेत. Choose the correct statement. a. All human rights are legal rights. b. All human rights are fundamental rights. c. All fundamental rights are human rights.$
Tap an option to check your answer.
7 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. स्त्रियांचे मानवी हक्क उल्लंघन फक्त स्त्रियांचे शिक्षण रोखू शकते. ब. दूसऱ्याकोणाही पेक्षा स्त्रियांनी महिलाविषयक कायद्यांबाबत अधिक जागृत असावयास हवे. Which of the following statements is/are correct ? a. Education of women alone can prevent violation of their human rights. b. Women should be more aware of the women laws than anyone else.$
Tap an option to check your answer.
8 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. मानवी हक्कांच्या उल्लंघनाविरुद्ध लगेच सर्वोच्च न्यायालयात दाद मागता येते. ब. अमेरीकनांना स्वातंत्र्य मानवी हक्कांच्या रक्षणाकरताच मिळाले. Which of the following statements is/are correct ? a. Violation of human rights can immediately be challenged in the Supreme Court. b. The Americans got independence only to protect the human rights.$
Tap an option to check your answer.
9 $सर्व मूलभूत अधिकार हे All fundamental rights are$
Tap an option to check your answer.
10 $महिला सबलीकरण यामुळे होऊ शकते Women empowerment can be done$
Tap an option to check your answer.
प्रेम करणे चांगलं ही आहे कारण ते करणं कठीण असतं. एका माणसाने दुसऱ्या माणसावर प्रेम करणे ही बहुतेक आपल्यावर सोपवलेली व, आपली अंतिम परीक्षा घेणारी तसेच आपल्या क्षमतेचा पुरावा देणारी सर्वात कठीण जबाबदारी आहे. इतर सर्व कामे ही फक्त प्रेमाची तयारी म्हणूनच करायची असतात. सर्वच बाबतीत नवोदित असलेल्या, ज्यांच्यात अजून प्रेम करण्याची ताकद नाही, अशा तरुण माणसांनी म्हणूनच प्रेम करायला शिकले पाहिजे. त्यांनी स्वत:च्या सर्वस्वानिशी, एकाकी, आतुर आणि अधिकाधिक स्पंदनशील होत जाणाऱ्या हृदयासोबत स्वत:ची सर्व ताकद एकवटून प्रेम करणे शिकायला हवे. परंतु प्रेम शिकण्याचा कालखंड नेहमीच लांब पल्ल्याचा, एकांताचा व जीवनाचा मोठा भाग व्यापणारा असतो. प्रेम करणाऱ्या व्यक्तिसाठी एकांत म्हणजे एकप्रकारे उच्च पातळीचा व सखोल असा एकटेपणाचा अनुभव असतो. मुळातच प्रेम म्हणजे दुसऱ्यात विरघळून जाणे, स्वत:ला समर्पित करणे, किंवा त्याच्याशी एकात्म होणे नव्हे (कारण स्वत: नीट न ओळखणारी, अपरिपक्व आणि अजूनही एकस्पंद नसलेली दोन माणसे एक कशी होवू शकतील ?) प्रेम ही तुम्हाला परिपक्व होण्यासाठी, स्वत:च्या व्यक्तिमत्त्वाला पूर्णत्वाकडे नेण्यासाठी, स्वत:चे असीम विस्तारण्यासाठी, दुसऱ्यांसाठी अवघे विश्व बनण्याची उच्च प्रेरणा देणारी गोष्ट आहे. प्रेम विशाल आहे. ते माणसाकडून फार मोठ्या अपेक्षा करते. ते माणसाची निवड करते आणि त्याला तपस्या करावयास लावते. केवळ या दृष्टीने स्वत:ला घडवण्याच्या कामात स्वत:ला गुंतवून घेताना (रात्रंदिवस लक्षपूर्वक ऐकत व स्वत:वर घणाचे घाव घालत) तरुणांनी स्वत:ला मिळणारे प्रेम उपयोगात आणावे. दुसऱ्यात विखरून जाणे, दुसऱ्यासाठी मिटून जाणे किंवा कोणत्याही प्रकारे एकात्म होणे यापासून त्यांनी स्वत:ला दूर ठेवले पाहिजे (कारण त्यांना अजूनही खूप, खूप लांब जायचे आहे व त्यासाठी स्वत:ची सर्व ताकद वापरायची आहे.) प्रेम जीवनाचे अंतिम स्वरूप आहे. ते एका आयुष्यात पूर्णत्वाला जाईल असे नाही.
It is also good to love: because love is difficult. For one human being to love another human being: that is perhaps the most difficult task that has been entrusted to us, the ultimate task, the final test and proof, the work for which all other work is merely preparation. That is why young people, who are beginners in everything, are not yet capable of love: it is something they must learn. With their whole being, with all their forces, gathered around their solitary, anxious, upward-beating heart, they must learn to love. But learning-time is always a long, secluded time ahead and far on into life, is: solitude, a heightened and deepened kind of aloneness for the person who loves. Loving does not at first mean merging, surrendering, and uniting with another person (for what would a union be of two people who are unclarified, unfinished, and still incoherent ?), it is a high inducement for the individual to ripen, to become something in himself, to become world, to become world in himself for the sake of another person; it is a great, demanding claim on him, something that chooses him and calls him to vast distances. Only in this sense, as the task of working on themselves ("to hearken and to hammer day and night"), may young people use the love that is given to them. Merging and surrendering and every kind of communion is not for them (who must still, for a long, long time, save and gather themselves); it is the ultimate, is perhaps that for which human lives are as yet barely large enough.
11 $लेखकाच्या विचारानुसार दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करणे कठीण काम आहे कारण, अ. कोणत्याही हेतूशिवाय वा ध्येयाशिवाय कोणीही दुसऱ्या व्यक्तीवर प्रेम करू शकत नाही. ब. ते प्रेमाची अंतिम परीक्षा आहे ज्याच्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीला इतर सर्व कामे करून स्वत:ला तयार करावे लागते. क. ते शिकायला खूप वेळ लागतो आणि धीर धरून चिकाटीने काम करत रहाणे कठीण असते. ड. त्यासाठी व्यक्तीला स्वत:च्या सर्व शक्ती एकवटाव्या लागतात व इतर कामे करण्याचे कष्ट करावे लागतात. वरीलपैकी कोणती कारण/णे योग्य आहे/त ? According to writers' thinking to love another person is a difficult task because a. one cannot love another person without any purpose or aim. b. it is the final examination for which human being prepares oneself after doing all other tasks. c. it takes a long time to learn it and it is difficult to work with courage and perseverance. d. it requires a person to gather all his/her energies and strive for completing all other tasks. Which of the above statements is/are correct reason/s ?$
Tap an option to check your answer.
12 $प्रेम करायला कोणीही कसे शिकतो ? How does one learn to love ?$
Tap an option to check your answer.
13 $“दुसऱ्यांसाठी स्वत:च अवघे विश्व बनणे म्हणजे प्रेम करणे,” असे लेखक लिहितो तेव्हा त्याला काय म्हणायचे असावे ? What may the writer be wanting to say when he writes, “to love means to become world in himself for the sake of another person” ?$
Tap an option to check your answer.
14 $लक्षपूर्वक ऐकण्याने व घणाचे घाव सोसण्याने तरुण व्यक्ती कशाप्रकारे दुसऱ्यावर प्रेम करायला सक्षम होऊ शकतील ? How will young persons become capable of loving another person by hearkening and getting hammered ?$
Tap an option to check your answer.
15
Tap an option to check your answer.
एकूणच वृद्धी व स्पर्धेत चढाओढीचा लाभ या साठीच नव्हे तर भारताचा भविष्यातील विकास हा शाश्वत व सर्वसमावेशक होण्याच्या दृष्टीने भारतात नवोपक्रम किंवा नवता ही अत्यंत महत्वाची भूमिका बजावणार आहे. आपल्या देशात आरोग्य, शिक्षण, शेती, उर्जा आणि कौशल्ये या अत्यंत महत्वाच्या विभागामध्ये गरजपूर्तीचा अभाव दिसून येतो. लोकसंख्येच्या दृष्टीनेही या देशात अनेक आव्हाने आहेत. उदा. 55 कोटी लोकसंख्या ही 25 पेक्षा कमी वयोगटात मोडणारी असल्याने त्यांना संधींची उपलब्धता करून देणे आवश्यक आहे. त्यांचे साठी वर्ग, जात, लिंग, प्रदेश अशा बहुविध अंगाने विषमता वाढीचे आणि विकासाचे आव्हान तर आहेच, त्याबरोबरच आत्यंतिक दारिद्र्यात अडकलेल्या कोट्यावधी नागरिकांना दारिद्र्यरेषेच्या वरती आणणे ही तातडीची गरज आहे. नवोपक्रम (Innovation) हेच या अत्यंत दबावात्मक आव्हांनांना सामोरे जाण्यासाठीचे उत्तर आहे व सर्वच उपक्रमांचा केंद्र बिंदू आहे. ज्ञानाधारित अर्थव्यवस्था तयार होत असतांना त्यातून निर्माण होणाऱ्या लाभांचे वितरण होण्यासाठीही संधी संरचना निर्मिती अशाच नवोपक्रमातून होत असते. सर्वसामान्यांच्या आवाक्यातील परवडण्याजोगे उपाय, नाविण्यपूर्ण व्यवसायिक प्रतिमाने किंवा प्रक्रिया यातूनच सर्वसामान्य नागरिकांना सेवा प्राप्त करून घेणे सुलभ जात असते व कामाच्यापरंपरागत मार्गापलीकडे जावून अधिकाधिक लोक विकास प्रक्रिये मध्ये सहभागी होत असतात. तथापि आपली एकमेव गरज म्हणजे नवोपक्रमाच्या नव्या प्रतिमानाचा शोध घेणे ज्याचा भर हा सर्वसामान्याना परवडणारा व सर्वसमावेशक वृद्धी बरोबर त्रिकोणाच्या सर्वात खाली असलेल्या कमी उत्पन्न असणाऱ्यांना दारिद्र्यातून व अभाव स्थितीतून वरती काढणे हा असेल. दुर्दैवाची गोष्ट म्हणजे. मागील कितीतरी दशकांत नवोपक्रम व संशोधन यांनी विकसितांच्या मागणीलाच प्राधान्य दिले श्रीमंतांच्या इच्छापूर्ती वरच अधिक भर दिला असून बौद्धिकता व भांडवल यांची संपूर्ण व्यवस्था त्यांचे समाधान करण्यासाठीच वापरली जात आहे. भारताला हा मार्ग स्वीकारता येणार नाही. त्यापेक्षा आपल्या देशातील संशोधन व नवोपक्रमांनी गरीबांवर आणि गरीब जनतेच्या अत्यावश्यक गरजावर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज आहे. परंपरागत जुना सधन उपभोगाचा दृष्टिकोण आता चालणार नाही. आपली प्रचंड लोकसंख्या आणि त्यांच्या अमाप गरजा लक्षात घेता आपल्या नवोपक्रमांनी दुर्मिळ संसाधनें काटकसरीनेच वापरली पाहिजेत व सर्वांना परवडणारी आणि पर्यावरणदृष्ट्या शाश्वत अशी आपली संशोधन व नवतेची दिशा असावी भारताचे राष्ट्रीय नवता महामंडळाचे कामकाजही हीच विचारसरणी दाखवते. विकसित भारतासाठी लोकाचे-लोकांसाठी-लोकांनी तयार केलेले नवतेचे प्रतिमान विकसित करण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. ज्ञाननिर्मितीत जेथे लोकच लाभार्थी आहेत अशाच सर्वसमावेशक दृष्टीकोनातूनच आपण अधिकाधिक शाश्वत विकासाचे प्रतिमान निर्माण करू शकू.
Innovation is going to be critical for India not only for growth and competitive advantage, but also to ensure that our future development is sustainable and inclusive. Our country faces a range of unmet needs related to critical areas such as health, education, agriculture, energy and skills. It also faces immense challenges related to demography, with 55 crore below the age of 25 for whom opportunities must be provided, disparity, driven by the multiple deprivations of class, caste, gender, and region, and the challenge of development, with the urgent need to lift crores of citizens out of dire poverty. Innovation is going to central to providing an answer to these most pressing challenges and for creating opportunity structures for sharing the benefits of the emerging knowledge economy. Affordable solutions, innovative business models, or processes which ease delivery of services to citizens will allow more people to join the development process and also enable looking beyond the conventional way of doing things. However, our unique needs call for a new model of innovation that focuses on affordability and inclusive growth and lifts people at the bottom of the pyramid out of poverty and deprivation. For decades, the trajectory of innovation has reflected the priorities of the developed world focusing more on the desires of the rich, and directing ecosystem of talent and capital to satisfy them. India cannot follow that path. Our innovation must instead focus on the poor, and their most essential wants. The old consumption-intensive approaches cannot work, given the sheer scale of our needs and our vast population. Instead our innovation needs to be frugal with scarce resources, affordable for our poorest citizens and environmentally sustainable. The work of India's National Innovation Council reflects this thinking. Their effort has been aimed at creating an Indian model of Innovation, of the people, by the people and for the people. Only through this inclusive approach where people are beneficiaries in knowledge creation and generation can we hope to create more sustainable models of development.
16 $भारतात कौशल्य विकासाचा कार्यक्रम महत्वाचा आहे कारण Skill development programme is important for India because$
Tap an option to check your answer.
17 $पुढील कोणते विधान योग्य आहे ? अ. आत्ता पर्यंत आपण केवळ पुढारलेल्या राष्ट्रांच्या गरजा पुरविल्या. ब. सध्याच्या आपल्या विकासाच्या मॉडेलने आपल्या पर्यावरणाचा ऱ्हास झाला. Which of the following statements is/are correct ? a. So far we have been meeting the needs of developed countries only. b. Our present model of development has degraded our environment.$
Tap an option to check your answer.
18 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. सर्वकष विकासासाठी आपण गरीबी व लोकसंख्येवर लक्ष केंद्रित करायला हवे. ब. कमीत कमीतून अधिकाधिक उत्पादनाचा आपण प्रयत्न केला पाहीजे. Which of the following statements is/are correct ? a. For an all-round development we should concentrate on our poverty and population. b. We should try to produce more and more with less and less.$
Tap an option to check your answer.
19 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. विना नवता आपण विकास साधू शकत नाही. ब. आत्ता पर्यंत भारताचा विकास सर्वकष नव्हता. Which of the following statements is/are correct ? a. Without innovation, we cannot progress. b. So far the development in India was not inclusive (all encompassing).$
Tap an option to check your answer.
20 $पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ? अ. आत्ता पर्यंत आपण नवताकडे पुरेसे लक्ष पुरवीत नव्हतो. ब. लोकांच्या सहभागानेच आपण शाश्वत विकास गाठू शकू. Which one of the following statements is incorrect ? a. We have not been adequately innovative so far. b. Unless the people join in, we cannot have sustainable development.$
Tap an option to check your answer.
एरोसोल म्हणजे वायुतील द्रवरूपांचे अपस्करण (धुके आणि बहुतांश तुषार) आणि वायुरूपांतरीत घन (धुर). सुक्ष्मदर्शकामुळे ती बघितल्या जाऊ शकण्या इतके ते कण मोठे असतात. द्रवरूपाने होणारे विघटन म्हणजे इमल्शन होय (जसे कि दुध). एरोसोल तयार करण्याची प्रक्रिया शिंक (जी एरोसोल तयार करते) येण्याइतकी सोपी असू शकते. प्रायोगिक आणि व्यवसायिक तत्वांवर बहुतांश पद्धती वापरल्या गेल्या आहेत. रासायनिक अवक्षेपण कधीकधी श्लेशमात्र निर्माण करते. सिल्वर आयोडाइड सारखे तयार झालेले अवक्षेप पेप्टीकरणाच्या समावेशामुळे (उदा. पोटॅशिअम आयोडाईड) विकिरित केले जातात. चिकण मातीचे पेप्टीकरण आल्क ने केल्या जाऊ शकते ज्यात, हायड्रॉक्सिल आयन प्रखर अभिकर्ता असतो. सामान्यतः दोन घटकांच्या एकत्रित मिश्रणाने इमल्शन उत्पादित केले जातात जरी काही इमल्सिफाईंग अभिकर्ते हे उत्पादनांच्या स्थिरीकरणासाठी वापरले जातात. हे इमल्सिफायर साबण (मेदाम्लची लांब सारवळी), सर्फेक्टंट किंवा लियोफिलिक सोल जे विकिरित रूपास संरक्षित फिती तयार करते, असू शकते. दुधात जे कि मेदाचे पाण्यामधील इमल्शन आहे इमल्सिफाईंग अभिकर्ता केसिन आहे, जे असे प्रथिन आहे कि ज्यामध्ये फॉस्फेट घटक आहे. हे केसिन दुधाच्या पुर्णपणे स्थिरीकरणासाठी उपयुक्त नसल्याने पृष्ठभागावर साईची निर्मिती होते : थेंब सांघले गेल्याने निर्माण झालेले विखूरलेले मेद पृष्ठभागावर तरंगतात. नलिकेद्वारे निघणाऱ्या पाण्याचे (तुषारांचे) वायूरूपातील शुन्यांकणांमुळे एरोसोल तयार होतो. त्या द्रवअंशावर विद्युत स्थितिक स्थापत्वाचा मारा केल्यास अपघटनास सहाय्य होते कारण इलेक्ट्रोस्टॅटिक प्रतिसारण नलिकेस आघात करून लहान थेंबात रूपांतर करते. ही कृती इमल्शन च्या उत्पादनात वापरली जाते कारण विद्युत स्थितिक रूप दुसऱ्या द्रव्यात चिरकांडीप्रमाणे टाकल्या जाते. श्लेशमात्र शुद्धीकरण ज्या श्लेशणांने अनेकदा केले जाते. डोनन परिणामांत असा पडदा (उदा. सेल्युलोज) निवडला जातो ज्यातुन द्रावक व आयन्स झिरपू शकतात परंतु श्लेशमात्रकण झिरपू शकत नाहीत. ही प्रक्रिया अतिशय संथ असून विद्युत संचारा मुळे व इलेमात्रावरील विद्युत भार यांमुळे सर्वसाधारणपणे ती प्रभावी होते व ती विद्युत व्याश्लेषण अशी संबोधिली जाते.
Aerosols are dispersions of liquids in gases (like fog and many sprays) and of solids in gases (such as smoke) : the particles are often large enough to be seen with a microscope. Emulsions are dispersions of liquids in liquids (such as milk). The preparation of aerosols can be as simple as sneezing (which produces an aerosol). Laboratory and commerical methods make use of several techniques. Chemical precipitation sometimes results in a colloid. A precipitate (e.g. silver iodide) already formed may be dispersed by the addition of a peptizing agent (e.g. potassium iodide). Clays may be peptized by alkalis, the $\text{OH}^{-}$ ion being the active agent. Emulsions are normally prepared by shaking the two components together, although some kind of emulsifying agent has to be used in order to stabilize the product. This emulsifier may be a soap (a long chain fatty acid), a surfactant (Section 23.11), or a lyophilic sol that forms a protective film around the dispersed phase. In milk, which is an emulsion of fats in water, the emulsifying agent is casein, a protein containing phosphate groups. That casein is not completely successful in stabilizing milk is apparent from the formation of cream on the surface : the dispersed particles coalesce into oily droplets which float to the surface. Aerosols are formed when a spray of liquid is torn apart by a jet of gas. The dispersal is aided if a charge is applied to the liquid, for then the electrostatic repulsions blast the jet apart into droplets. This procedure may also be used to produce emulsions, for the charged liquid phase may be squirted into another liquid. Colloids are often purified by dialysis. As in the discussion of Donnan effect membrane (e.g. cellulose) is selected which is permeable to solvent and ions, but not to the colloidal particles. Dialysis is very slow, and is normally accelerated by applying an electric field and making use of the charge carried by many colloids; the technique is then called electrodialysis.
21 $व्याश्लेषणाचा दर हा - च्या मदतीने वर्धित केला जाऊ शकतो Rate of dialysis can be enhanced with the help of$
Tap an option to check your answer.
22 $पायस (इमल्शन) प्राप्तीकरीता कोणत्या पदार्थाचे तयार करण्याचे समांतर पद्धती तत्व वापरले जाऊ शकते ? Emulsions can also be prepared by using the principle similar to the preparation of$
Tap an option to check your answer.
23 $दुधाच्या पृष्ठभागावर प्राप्त होणारे दुग्धसारण हे The cream obtained on the surface of milk is$
Tap an option to check your answer.
24 $मुळे वायुरूपातील द्रवरूपाच्या अपस्करणातुन एरोसोल तयार होतात Aerosols are dispersions of liquids in gases formed by$
Tap an option to check your answer.
25 $हा अभिकर्ता ओल्या मातीच्या आल्कधर्मी पेप्टीकरणाच्या प्रक्रियेत कार्यक्षम असतो In the process of alkaline peptization of clays ______ is the active agent.$
Tap an option to check your answer.
शास्त्राची सुरवात आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचे शास्त्र बाल्यावस्थेत आहे. भूतकाळात, म्हणजे 1914 च्या सुमारास आंतरराष्ट्रीय संबंध त्यामध्ये व्यावसायिक दृष्ट्या गुंतलेल्या लोकांचा मामला होता. लोकशाही देशांमध्ये परंपरेने परराष्ट्र धोरण हे पक्षीय राजकारणाच्या व्याप्तीच्या पलीकडले मानले गेले; आणि परराष्ट्र खात्यांच्या गुढ व्यवहारांवर बारिक नियंत्रण ठेवण्यास आपण सक्षम आहोत असे प्रातिनिधिक संस्थांना वाटत नव्हते. ब्रिटीश नाविक दलाने आपल्या संभाव्य शंत्रुंच्या संदर्भात असलेले वर्चस्व जे त्या काळात आवश्यक मानले जावयाचे काही काळासाठी जरी गमावले, किंवा परंपरेने ब्रिटीशांचे हित संबंध असलेल्या वा तसे मानले गेलेल्या प्रदेशात युद्ध सुरू झाले तर ब्रिटीश जनमत सहज प्रक्षोभित होत असे. सक्तीची लष्कर भरती आणि वर्षानुवर्षे परकीय आक्रमणाची भीती यामुळे युरोपच्या खंडीय भागात लोकांमध्ये एक सर्वसाधारण, सततची आणि सहज अशी आंतरराष्ट्रीय प्रश्नांसंबंधीची जाणीव होती. परंतु या जाणीवेची अभिव्यक्ती मुख्यतः कामगार चळवळीच्या माध्यमातून होत असे ज्यायोगे कामगार चळवळीने वेळोवेळी पोथीनिष्ठ असे युद्धविरोधी ठराव पारित केले. अध्यक्षांनी सिनेटच्या (वरिष्ठ सभागृह) सल्ल्याने आणि मान्यतेने करार पूर्ण करावेत अशी अद्वितीय तरतूद अमेरिकेच्या राज्यघटनेमध्ये होती. परंतु या अपवादात्मक तरतूदीला व्यापक महत्त्व प्राप्त करून देण्याच्या दृष्टीने अमेरिकेचे परराष्ट्र संबंध अत्यंत तोकडे होते. राजनयाच्या रंगतदार पैलूंना मात्र बातमीचे मूल्य होते. परंतु विद्यापीठात काय किंवा बुद्धीवाद्यांच्या व्यापक वर्तुळांमध्ये काय, वर्तमान आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचा सुसंबद्ध अभ्यास केला जात नव्हता. युद्ध हे अजूनही मुख्यतः सैनिकांचे काम मानले जात होते; आणि त्या ओघानेच आंतरराष्ट्रीय राजकारण हे राजनैतिक अधिकाऱ्यांचे काम मानले गेले. आंतरराष्ट्रीय घडामोडींचे संचालन व्यावसायिकांच्या हातून काढून घ्यावे किंवा ते काय करीत आहेत त्याकडे गंभीरपणे आणि पद्धतशीरपणे लक्ष द्यावे अशी सर्वसाधारण इच्छाही नव्हती.
The beginnings of a science The science of international politics is in its infancy. Down to 1914, the conduct of international relations was the concern of persons professionally engaged in it. In democratic countries, foreign policy was traditionally regarded as outside the scope of party politics; and the representative organs did not feel themselves competent to exercise any close control over the mysterious operations of foreign offices. In Great Britain, public opinion was readily aroused if war occurred in any region traditionally regarded as a sphere of British interest, or if the British navy momentarily ceased to possess that margin of superiority over potential rivals which was then deemed essential. In continental Europe, conscription and the chronic fear of foreign invasion had created a more general and continuous popular awareness of international problems. But this awareness found expression mainly in the labour movement, which from time to time passed somewhat academic resolutions against war. The Constitution of the United States of America contained the unique provision that treaties were concluded by the President "by and with the advice and consent of the Senate". But the foreign relations of the United States seemed too parochial to lend any wider significance to this exception. The more picturesque aspects of diplomacy had a certain news value. But nowhere, whether in universities or in wider intellectual circles, was there organized study of current international affairs. War was still regarded mainly as the business of soldiers; and the corollary of this was that international politics, was the business of diplomats. There was no general desire to take the conduct of international affairs out of the hands of the professionals or even to pay serious and systematic attention to what they were doing.
26 $आंतरराष्ट्रीय प्रश्नांसंबंधी कोण अधिक जागरूक होते ? Who were more aware about international problems ?$
Tap an option to check your answer.
27 $उताऱ्यावरून आपण असा निष्कर्ष काढू शकतो की युरोपमधील कामगार वर्गाचे नेते ______ होते. From the paragraph we can conclude that the leaders of the working class in Europe were$
Tap an option to check your answer.
28 $खालील पैकी कोणते/ती विधान/ने बरोबर आहे/त ? अ. विसाव्या शतकाच्या पहिल्या पन्नास वर्षांमध्ये लोकशाही राष्ट्रांमध्ये आंतरराष्ट्रीय संबंधांचा सखोल अभ्यास झाला. ब. युरोपीय देशांचे परराष्ट्र धोरण त्यांच्या कडील कामगार चळवळी ठरवीत होत्या. क. अमेरिकेच्या राज्यघटनेने आंतरराष्ट्रीय संबंधांच्या अभ्यासाला प्रोत्साहन दिले. ड. विद्यापीठे आणि बुद्धीवाद्यांच्या वर्तुळांचा परराष्ट्र धोरण ठरविण्यात नगण्य प्रभाव होता. Which of the following statements is/are correct ? a. Democratic countries studied international relations thoroughly in the first half of the 20th century. b. Labour movements decided the foreign policies of European nations. c. US Constitution promoted the study of international relations. d. Universities and intellectual circles had little impact on foreign policy formulation.$
Tap an option to check your answer.
29 $विसाव्या शतकाच्या पहिल्या दोन दशकांमध्ये परराष्ट्र धोरण हे ______ क्षेत्र होते. In the first two decades of the 20th century, foreign policy was a realm of$
Tap an option to check your answer.
30 $उतारा सुचवितो की अ. युरोपमधील जनता सशस्त्र दलांमध्ये काम करण्यास अनुत्सुक आहे. ब. युरोपीय देशांमध्ये परकीय आक्रमणे ही नित्याची बाब होती. क. युरोपीय कामगार मुख्यतः परराष्ट्र धोरणाबद्दल बोलत होते. ड. अमेरिकेकडे सुस्थापित असे परराष्ट्र खाते होते. The paragraph suggests that a. In general, Europeans were unwilling to work in the armed forces. b. Foreign invasions were common in European countries. c. European workers mainly talked about foreign policy. d. USA had a well-developed foreign office.$
Tap an option to check your answer.
जैविक इंधन हे असे इंधन आहे ज्यामध्ये अलिकडील भूगर्भिय काळामध्ये होणाऱ्या कार्बन स्थिरीकरणामुळे उर्जा निर्माण होते, उदाहरणार्थ वनस्पती. जैविक इंधन हे जीवंत जीवाणू निर्माण करतात. कार्बन स्थिरीकरणाचे उदाहरण म्हणून वनस्पती, शेवाळ व जीवंत जीवाणू यांची नावे घेता येतील. जैविक इंधन हे बायोमासच्या रूपांतरणामुळे तयार होते. (बायोमास म्हणजे अलिकडील काळातील जीवंत जीवाणू, वनस्पती व वनस्पती जन्य पदार्थ). बायोमास रूपांतरणाच्या तीन वेगवेगळ्या पद्धती आहेत, औष्णिक रूपांतरण, रासायनिक रूपांतरण आणि जीवरासायनिक रूपांतरण. बायोमास रूपांतरण पदार्थाच्या तिन्ही अवस्थांमध्ये शक्य आहे ठोस, द्रव आणि वायू. तयार झालेले नवीन बायोमास जैविक इंधनासाठी वापरले जाऊ शकते. तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे व ऊर्जा सुरक्षेच्या कारणाने जैविक इंधनचा वापर अधिक लोकप्रिय होऊ लागला. बायोइथेनॉल हे किण्वन ह्या प्रक्रियेद्वारे तयार होते व ते शर्करायुक्त पिष्टमय वनस्पतीतून प्राप्त झालेल्या कार्बोहाइड्रेटस मधून मिळते उदाहरणार्थ मका, उस, ज्वारी इत्यादी. अन्नधान्य नसलेल्या वनस्पती, म्हणजेच काही वृक्ष गवताचे प्रकार, यांचा सेल्युलोज युक्त बायोमास बायोइथेनॉल निर्मीतीसाठी कच्चा माल म्हणून वापर होतो. शुद्ध स्वरूपातील इथेनॉल तसे वाहनांसाठी इंधन म्हणून वापरता येणे शक्य आहे परंतु सद्यपरि स्थितीत ह्याचा गॅसोलीन मिश्रीत म्हणून अधिक वापर केला जातो, त्यामूळे ऑक्टेन संख्या वाढते तसेच वाहनांच्या वायू उत्सर्जनात सुधारणा होते. बायोइथेनॉल अमेरीका व ब्राझील ह्या देशांमध्ये मोठया प्रमाणावर वापरले जाते. सध्या अवगत असलेल्या कार्यपद्धती मध्ये वनस्पतीजन्य कच्च्या मालामधील लिग्नीन ह्या घटकाचा किण्वन प्रक्रियेने तयार केलेल्या जैविक इंधन निर्मितीमध्ये सहभाग होऊ शकत नाही. बायोडिझेल शुद्ध स्वरूपामध्ये वाहनांचे इंधन म्हणून वापरता येणे शक्य आहे परंतु त्याचा बहुतांशी डिझेल मिश्रीत म्हणून वापर होतो. ह्यामुळे डिझेल वाहनांमधून उत्सर्जित होणाऱ्या सुक्ष्मकण, कार्बन मोनॉक्साईड व हाइड्रोकार्बनच्या प्रमाणात घट होते. बायोडिझेल तेल व चरबीयुक्त पदार्थांपासून ट्रान्सईस्टरीफिकेशन ह्या प्रक्रियेद्वारे तयार केले जाते आणि ते युरोपमध्ये सर्वसाधारण पणे वापरले जाणारे इंधन म्हणून प्रचलित आहे.
A biofuel is a fuel that contains energy from geologically recent carbon fixation, such as plants. These fuels are produced from living organisms. Examples of this carbon fixation occur in plants and microalgae. These fuels are made by a biomass conversion (biomass refers to recently living organisms, most often referring to plants or plant-derived materials). This biomass can be converted to convenient energy containing substances in three different ways: thermal conversion, chemical conversion, and biochemical conversion. This biomass conversion can result in fuel in solid, liquid, or gas form. This new biomass can be used for biofuels. Biofuels have increased in popularity because of rising oil prices and the need for energy security. Bioethanol is an alcohol made by fermentation, mostly from carbohydrates produced in sugar or starch crops such as corn, sugarcane, or sweet sorghum. Cellulosic biomass, derived from non-food sources, such as trees and grasses, is also being developed as a feedstock for ethanol production. Ethanol can be used as a fuel for vehicles in its pure form, but it is usually used as a gasoline additive to increase octane and improve vehicle emissions. Bioethanol is widely used in the USA and in Brazil. Current plant design does not provide for converting the lignin portion of plant raw materials to fuel components by fermentation. Biodiesel can be used as a fuel for vehicles in its pure form, but it is usually used as a diesel additive to reduce levels of particulates, carbon monoxide, and hydrocarbons of diesel-powered vehicles. Biodiesel is produced from oils or fats using transesterification and is the most common biofuel in Europe.
31 $पुढील कोणते विधान योग्य आहे ? अ. कार्बन स्थिरीकरण तुलनेने ताजी बाब आहे. ब. प्रत्येक औष्णिक, रासायनिक व जैवरासायनिक रूपांतर स्थायू, द्रव व वायूरूपी इंधन तयार करते. Which of the following statement(s) is/are correct ? a. Carbon fixation is a comparatively recent phenomenon. b. Each of the thermal, chemical and biochemical conversions results in solid, liquid and gas form of fuel.$
Tap an option to check your answer.
32 $पुढीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे ? अ. पूर्वी जैविक इंधन तयार होत नव्हते. ब. जैविक इंधन अजैविक बाबीं पासून मिळू शकत नाही. Which of the following statement(s) is/are correct ? a. Biofuels were not produced before. b. Biofuels are not obtained from non-living things.$
Tap an option to check your answer.
समाजातील भूमिका – भूमिकांत, समूहा – समूहांत वा सामाजिक संस्थांमध्ये सापेक्षतः स्थिर स्वरूपाचे परस्परसंबंध असतात. या स्थिर स्वरूपाच्या घटकांतील परस्परसंबंधांनी संरचना बनते. आता, या संबंधांना स्थिरत्व (stability) कशामुळे येते ? ‘सामाजिक नियमनांमुळे’ (social norms) असेच याचे उत्तर द्यावे लागेल. सामाजिक नियमने हा समाज-संरचनेचा एक महत्त्वाचा घटक ठरतो तो यासाठीच. सामाजिक नियमने म्हणजे समाजातील विविध भूमिका वठविणाऱ्या व्यक्तींनी परस्परांशी कसे वागावे याविषयीचे नियम होत. म्हणजेच ते वर्तनविषयक नियम असतात. समाजातील सामाजिक स्थाने व्यक्ती भूषवितात व स्थानाला दर्जा व भूमिका हे दोन पैलू असतात. ह्या सामाजिक स्थानांचा आशय (content) सामाजिक नियमने हाच असतो. उदा. पित्याची भूमिका म्हणजे पित्याने आपल्या मुलाशी कसे वागावे याविषयीच्या अपेक्षा होत. कोणत्याही समूहातील विविध भूमिका परस्परसंबंधित असतात व सामाजिक नियमने म्हणजे या परस्परसंबंधांचे नियम असतात, पति-पत्नी, बहीण-भाऊ, वडील-मुलगा, यांनी परस्परांशी कसे वागावे याबद्दल सामाजिक नियमने ही मार्गदर्शक तत्त्वे किंवा वर्तनविषयक आदर्श असतात. सर्वच मानवी समाजात सामाजिक नियमने असतात आणि त्यांना संपूर्ण समाजाचा पाठिंबा असतो. वर्तन दिसते तसे हे वर्तनविषयक नियम दिसत नाहीत, म्हणजेच नियमने अमूर्त असतात. व्यक्तीच्या वर्तनावर मर्यादा घालणारा आणि मनात बाळगलेला, अमूर्त आदर्श म्हणजे नियमन होय अशी नियमनाची व्याख्या जॉन्सन यांनी केली आहे. नियमने वर्तनाचे नियंत्रण करतात. नियमने निश्चयात्मक व निषेधात्मक अशा दोन्ही स्वरूपाची असतात. व्यक्तीने कसे वागावे हे सांगणारी नियमने म्हणजे निश्चयात्मक नियमने. उदा. विद्यार्थ्यांनी शिक्षकांच्या आज्ञा पाळाव्यात. तर निषेधात्मक नियमने व्यक्तीचे वर्तन कसे नसावे, तिने कसे वागू नये हे सांगतात. उदा. चोरी करू नये, शिक्षकांशी उद्धटपणे वागू नये इ. सामाजिक नियमने स्थळ, काल, परिस्थिती आणि सामाजिक स्थानसापेक्ष असतात. परिस्थितीनुरूप, भूमिकेनुरूप, तसेच कालावघात/काळाप्रमाणे ती बदलतात. पण नियमने अचानकपणे बदलत नाहीत. ती सापेक्षतः स्थिर असतात. सर्व समाजातील नियमने एकसारखीच असत नाहीत. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते. समाजीकरण प्रक्रियेत व्यक्तीकडून नियमनांचे आंतरीकरण होते. नियमनांचे विविध प्रकार आहेत. लोकरीति (Folkways), लोकनीति (Mores) व कायदे (Laws) या स्थूल गटात नियमनांचे वर्गीकरण समाजशास्त्रज्ञ करतात. समाजातील व्यक्ती व समूहांच्या वर्तनाचे नियमन करून समाजात व्यवस्था निर्माण करणे व समाजाला स्थैर्य प्राप्त करून देणे ही महत्त्वाची भूमिका सामाजिक नियमने पार पाडतात.
33 $सामाजिक नियमनांना कसे संबोधिता येईल ? अ. एखाद्या माणसाचे दुसऱ्याशी असलेले नातेसंबंध ब. परस्परांनी परस्परांशी कसे वागू नये याचे नियम क. परस्परांशी कसे वागावे या संदर्भातील मार्गदर्शक तत्त्वे ड. सामाजिक वर्तनविषयक आदर्श$
Tap an option to check your answer.
34 $सामाजिक नियमने कशाचे नियंत्रण करतात ? अ. मानवी परस्पर संबंधाचे ब. मानवी स्वभावाचे क. व्यक्तिच्या वर्तनाचे ड. भिन्न भिन्न समाज गटाचे$
Tap an option to check your answer.
35 $सामाजिक नियमने सामाजिक स्थानसापेक्ष असतात कारण अ. ती व्यक्तिनुसार बदलतात ब. प्रत्येक समाजातील नियमनांचे स्वरूप भिन्न भिन्न असते क. ती स्थळाप्रमाणे बदलतात ड. ती सापेक्षतः नेहमी स्थिर असतात$
Tap an option to check your answer.
36 $सामाजिक नियमने कोणती महत्त्वाची भूमिका पार पाडतात. अ. समाजात स्थिरता ब. सामाजिक संस्थांमध्ये स्थिर संबंध क. समाजाला स्थैर्य ड. समाजात सुव्यवस्था$
Tap an option to check your answer.
37 $सामाजिक नियमनात कशाचा समावेश होतो ? a. सामाजिक संस्था परस्परसंबंध नियम b. लोकरीती c. समाज व्यवस्था d. सामाजिक कायदे e. सामाजिक घाटणी f. समाज सामंजस्य g. लोकनीती h. अमूर्त आदर्श$
Tap an option to check your answer.
Hyderabad sits nestled amongst one of the oldest rock systems of the world. These granite rocks are 2500 million years old. Rain, sun and wind have for aeons, through their collective and continuous physical and chemical actions, worked them into weird shapes. Some appear perched upon each other so precariously that you feel some giant-children playing at house making must have kept them there. From times immemorial they have stayed like that without tumbling down. They will remain like that long after we are gone. Golconda Fort was once a mere hillock, a hump of a giant camel, a mass of scattered misshapen granite. It was sheer wilderness. There cow and goatherds used to graze cattle and sheep belonging to the nearby villages. It was so popular with graziers that it took the name of 'hillock of the graziers' - Golla Konda in Telugu, the local language. Golla Konda later on became 'Golconda'. Hyderabad is the daughter of Golconda Fort which stands in ruins now, eight kilometres away from the centre of the city. The fort was built about a thousand years ago. during the Kakatiya rule (AD 1000 - 1321) which had its capital at Warangal — a city about 150 kilometres to the north of Hyderabad. Rudramba Devi, queen of the Kakatiya dynasty, ruled for 34 years from AD 1262 to 1296. She withstood the combined attacks of the Pandyas, the Yadavas and the Hoysalas with the help of her grandson, Prataparudradeva who succeeded her (AD 1296 - 1323). He too was an illustrious ruler but was subjected to repeated attacks by the Sultans of Delhi: there were five during the two decades after AD 1303. Finally, he was defeated by Ulugh Khan, imprisoned and taken prisoner to Delhi. On the way he committed suicide. Ulugh Khan later became the Sultan of Hindustan, and is known as Mohammad Tughlaq. Since his empire had extended to the south, Delhi was no longer the centre of political gravity. He, therefore, ordered that the capital of India be shifted from Delhi to Daulatabad. For two decades this city remained the capital of India.
38 $Which of the following statements is false ?$
Tap an option to check your answer.
39 $What is the meaning of the word ‘aeon’ used in the passage ?$
Tap an option to check your answer.
40 $About Hyderabad, the passage states that : a. It was built about a thousand years ago. b. It was built during the Kakatiya rule. c. It came into existence after Golconda was built. d. It is to the south of Warangal.$
Tap an option to check your answer.
41 $From the passage, it is clear that : a. Rudramba Devi had at least one son. b. Rudramba Devi was a widow. c. Rudramba Devi had at least one child.$
Tap an option to check your answer.
42 $What is the word used in the passage that means ‘strange and ugly’ ?$
Tap an option to check your answer.
43 $About Rudramba Devi, we learn that : a. She belonged to the Kakatiya dynasty. b. The Pandyas and the Yadavas attacked her one after another. c. Her grandson helped the Hoysalas. d. Prataparudra defeated her and became king.$
Tap an option to check your answer.
Love is a great force in private life; it is indeed the greatest of all things: but love in public affairs does not work. It has been tried again and again, and it has always failed. The idea that nations should love one another, or that business concerns or marketing boards should love one another, or that a man in Portugal should love a man in Peru of whom he has never heard — it is absurd, unreal, dangerous. It leads us into perilous and vague sentimentalism. "Love is what is needed," we chant, and then sit back and the world goes on as before. The fact is we can love only what we know personally. And we cannot know much. In public affairs, in the building of civilization, something much less dramatic and emotional is needed, namely, tolerance. Tolerance is a very dull virtue. It is boring. It is negative. It is merely putting up with people, being able to stand things. Yet it is the quality which will be most needed after the war. This is the sound state of mind which we are looking for. This is the only force which will enable different races and classes and interests to settle down together to the work of reconstruction. The world is very full of people — appallingly full: it has never been so full before, and they are all tumbling over each other. Most of these people one doesn't know, and some of them one doesn't like: doesn't like the colour of their skins, say, or the shapes of their noses, or the way they talk, or their smell, or their clothes, and so on. Well, what is one to do ? There are two solutions. One of them is the Nazi solution. If you don't like people, kill them, banish them. segregate them, and then strut up and down proclaiming that you are the salt of the earth. The other way is much less thrilling, but it is on the whole the way of the democracies, and I prefer it. If you don't like people, put up with them as well as you can. Don't try to love them: you can't, you'll only strain yourself. But try to tolerate them. On the basis of that tolerance a civilized future may be built. Certainly I can see no other foundation for a post-war world.
44 $The writer holds that love cannot form the basis of relationship among ______ . a. Family members b. Strangers c. Neighbours d. Business competitors$
Tap an option to check your answer.
45 $The writer calls the idea of love among nations, business houses and strangers “absurd, unreal and dangerous” because ______ . a. the expectation is unnatural b. it leads to just feeling nice and nothing more c. it may create groupings d. it may lead to inactivity$
Tap an option to check your answer.
46 $In comparison with love, the writer considers the virtue of tolerance as ______ . a. low in emotion b. unpopular c. dangerous d. negative$
Tap an option to check your answer.
47 $The writer suggests that if we don't like some people, we should ______ them.$
Tap an option to check your answer.
48 $The theme of the passage is ______ .$
Tap an option to check your answer.
49 $Which one of the following two statements is incorrect ? a. In the post-war period if you like people — know them, love them. b. In the post-war period you should either love people or tolerate them.$
Tap an option to check your answer.
50 $What is the meaning of the word “appallingly” as used in the passage ?$
Tap an option to check your answer.
51
Tap an option to check your answer.
52
Tap an option to check your answer.
53
Tap an option to check your answer.
54
Tap an option to check your answer.
55 $“M चे R शी नाते काय ?” या प्रश्नाचे उत्तर देण्यासाठी “अ” आणि “ब” या माहितीचे पुरेसे असण्याचे योग्य वर्णन करणारा पर्याय निवडा. अ. A च्या F या भावाने, जो त्याच्या आईवडिलांचा एकुलता मुलगा आहे, W शी लग्न केले आहे, जी M ची बहीण आहे. ब. W आणि F यांची R ही एकुलती मुलगी आहे. Choose the option that describes correctly sufficiency of information “a” and “b” for answering the question, ‘How is M related to R ? a. A's brother, F, who is the only son of his parents, is married to W, who is M's sister. b. W and F have a only daughter R.$
Tap an option to check your answer.
56 $एक चिन्ह व्यवस्थापन यंत्रणा दिलेल्या चिन्हांच्या आदानाचे प्रत्येक टप्प्याला विशिष्ट नियमांनुसार पुनर्व्यवस्थापन करते. पुढे आदान व त्याचे प्रत्येक टप्प्याला - होणारे व्यवस्थापन यांचा नमुना दिला आहे : आदान \to N, T, Y, A, P, F टप्पा 1 \to Y, T, F, A, P, N टप्पा 2 \to Y, P, F, T, A, N टप्पा 3 \to P, F, A, T, Y, N टप्पा 4 \to P, T, N, F, Y, A टप्पा 5 \to P, N, T, A, Y, F \to अंतिम व्यवस्थापन जर एका आदानाचे पहिल्या टप्प्याचे व्यवस्थापन O, D, K, W, G, X असेल दिलेल्या पर्यायातून ज्या टप्प्याला G, X, D, W, O, K अशी व्यवस्था प्रदर्शित करणारा टप्पा निवडा. A symbol arrangement mechanism rearranges the input of symbols in each step by specific rules; the example of which is given below : Input \to N, T, Y, A, P, F Step 1 \to Y, T, F, A, P, N Step 2 \to Y, P, F, T, A, N Step 3 \to P, F, A, T, Y, N Step 4 \to P, T, N, F, Y, A Step 5 \to P, N, T, A, Y, F \to last arrangement If the arrangement at the first step of some input is O, D, K, W, G, X, then choose the step from the options that will display the arrangement G, X, D, W, O, K.$
Tap an option to check your answer.
57 $दिनूचे घर ते शाळा या दरम्यान 23 बस उपलब्ध आहेत. जर घरापासून शाळेपर्यंत. वेगवेगळ्या बसने जाऊन परतायचे असेल तर दिनूला किती पद्धतींनी ये-जा करणे शक्य आहे ? There are 23 buses available between Dinu's house and his school. How many ways are possible for Dinu to go from his house to school and return using different buses ?$
Tap an option to check your answer.
58 $त्रिकोण ते सर्वात बाहेरचा समलंब चौकोन यातील प्रश्नचिन्हांऐवजी ठेवण्यासाठी संख्या व वर्णाक्षरांचा उचित संच निवडा. Choose the appropriate set of numbers and alphabets that would replace the question marks logically from triangle to outermost trapezoid.$
Tap an option to check your answer.
59 $बाणांनी दाखवल्यानुसार घनांपासून बनलेल्या दोन्ही वस्तू उलटवून पुनर्स्थापित केल्या.अंतिम मांडणीसमान असणारा पर्याय निवडा. Both block objects are turned and repositioned as shown by arrows. Choose the alternative that is like the final arrangement.$
Tap an option to check your answer.
60 $एका शब्द संयोजन यंत्राला विशिष्ट सामग्री दिल्यानंतर ते यंत्र, ती सामग्री विशिष्ट नियमानुसार पुनः संयोजित करते. खाली, दिलेली सामग्री आणि पुनः संयोजनाच्या पायऱ्या यांचा नमुना दिलेला आहे. दिलेली सामग्री : Ja Ma Da Ch Ha Bo Ka पायरी I : Da Ja Ma Ha Bo Ka Ch पायरी II : Ha Da Ja Ma Ka Ch Bo पायरी III : Ja Ha Da Ka Ch Bo Ma आणि या प्रमाणे. जर दिलेल्या सामग्रीची ‘पायरी II’, ‘ga re bu la ra hi hai’ असेल, तर वरील पायऱ्यांमधील नियमानुसार ‘पायरी VII’ काय असेल ? A word arrangement machine when given a particular input, rearranges it, following a particular rule. The following is the illustration of the input and the steps of arrangement. Input : Ja Ma Da Ch Ha Bo Ka Step I : Da Ja Ma Ha Bo Ka Ch Step II : Ha Da Ja Ma Ka Ch Bo Step III : Ja Ha Da Ka Ch Bo Ma and so on. If ‘Step II’ of an input is ‘ga re bu la ra hi hai’, what would be the ‘Step VII’, as per the rule followed in the above steps ?$
Tap an option to check your answer.
61 $खाली चार विधाने आणि चार निष्कर्ष I, II, III आणि IV दिलेले आहेत. दिलेल्या विधानांना सत्य मानून, दिलेल्या निष्कर्षांपैकी कोणता/कोणते निष्कर्ष दिलेल्या विधानांचे तर्कसंगत अनुसरण करतो/करतात, त्याबाबतचा योग्य पर्याय निवडा : विधाने : अ. सर्व कागद पुस्तके आहेत. ब. काही पुस्तके पेन आहेत. क. सर्व पेन पेन्सिली आहेत. ड. सर्व पेन्सिली खोड रबर आहेत. निष्कर्ष : I. काही खोड रबर कागद आहेत. II. काही कागद पेन्सिली आहेत. III. सर्व खोड रबर पेन आहेत. IV. काही पेन कागद आहेत. Four statements and four conclusions I, II, III and IV are given. Considering the statements to be correct, select the correct alternative about the conclusion(s), which is (are) logical deduction(s) of the given statements : Statements : a. All papers are books. b. Some books are pens. c. All pens are pencils. d. All pencils are erasers. Conclusions : I. Some erasers are papers. II. Some papers are pencils. III. All erasers are pens. IV. Some pens are papers.$
Tap an option to check your answer.
62 $जाळीची दिलेली मालिका पूर्ण करण्यासाठी उचित प्रतिमा निवडा. Select the apropriate image for completing the given series of grids.$
Tap an option to check your answer.
63 $विसंगत घटक निवडा. Choose the odd object.$
Tap an option to check your answer.
64 $पहिल्या स्तंभातील शब्द, दुसऱ्या स्तंभातल्याप्रमाणे गुप्तरीतीत लिहिलेले आहेत. स्तंभ I आणि II मधील शब्द आणि अक्षरे यांचा क्रम तोच असेल, असे नाही. सांकेतिक भाषा ओळखून ‘REACT’ या शब्दाचा यथाक्रम संकेत दिलेल्या पर्यायांमधून शोधा : स्तंभ I स्तंभ II TAPE moij COUP lhhpok TIE nls ROTATE nhpk SAY nkpl TREAT msr YEAR khlph SIP hrp TYRE pmlh The words in the first colum are written in a secret manner in the second colum. The sequence of words and letters in columns I and II may not be the same. Decode the language and find the sequential code of ‘REACT’ from the given options : Column I Column II TAPE moij COUP lhhpok TIE nls ROTATE nhpk SAY nkpl TREAT msr YEAR khlph SIP hrp TYRE pmlh$
Tap an option to check your answer.
65 $प्रश्नचिन्हा ऐवजी ठेवण्यासाठी योग्य प्रतिमा पर्यायांतून निवडा. पर्याय : Select a suitable image from the options that would replace the question mark. Options :$
Tap an option to check your answer.
66 $पुढे दिलेल्या वर्णाक्षराधारित मालिकेत, वरच्या ओळीत असलेली जोडी खालच्या ओळीत हवी आणि याच्या उलटही व्हायला हवे. वर-खाली होण्याची गरज असलेली जोडी निवडा. CY, EV, LS, RJ, WM, DJ HA, LD, OG, QP, VM, ZP In the following alphabetical sequences below, one pair that appears in the top sequence should appear in the bottom sequence and vice versa. Choose the alternative pair that should be changed around. CY, EV, LS, RJ, WM, DJ HA, LD, OG, QP, VM, ZP$
Tap an option to check your answer.
67 $पाच मैत्रिणी एकमेकींशी स्टॅंपच्या खजिन्याविषयी बोलत होत्या. अनू दीपाला म्हणाली, ‘जर तू मला आठ स्टॅंप दिलेस तर तुझ्याकडे लाली इतके स्टॅंप होतील. जर मी माझ्याकडचे सोळा स्टॅंप तुला दिले तर तुझ्याकडचे स्टॅंप शमाइतके होतील.’ अनू आणि दीपाकडे मिळून. शमा आणि लालीकडे मिळून जितके स्टॅंप आहेत त्यापेक्षा सहा स्टॅंप कमी आहेत. जर दीपाकडे मेरीपेक्षा चार स्टॅंप कमी असतील आणि या सर्वांकडे मिळून 149 स्टॅंप असतील तर दीपाकडे किती स्टॅंप आहेत ? Five friends were discussing about their treasure of stamps. Anu said to Deepa, ‘If you give me eight stamps then you will have the same number of stamps that Lali has. If I give you my sixteen stamps then you will have stamps equal to those of Shama.’ Total number of stamps that Anu and Deepa have is less than the number of stamps that Shama and Lali have. If Deepa has four stamps less than those of Mary and the total stamps that all these friends have is 149, then how many stamps does Deepa have ?$
Tap an option to check your answer.
68 $मेजवानीसाठी जमलेल्या कुटुंबियांनी दोघात मिळून एक भाताचे भांडे, तिघात मिळून एक डाळीचे भांडे, पाचात मिळून एक भाजीचे भांडे आणि सहा जणांन मिळून एक श्रीखंडाचे भांडे, याप्रमाणे एकूण 108 भांडी पदार्थ मागवले. यामुळे कोणताही पदार्थ जास्त झाला वा कमी पडला नाही तर एकूण किती कुटुंबिय मेजवानीला उपस्थित होते ? Relatives who had gathered for a party had one bowl of rice between two, one bowl of dal among three, one bowl of vegetable among five and one bowl of shreekhand among six. In all they ordered 108 bowls of eatables; and no food was wasted or was it short. How many relatives were present for the party ?$
Tap an option to check your answer.
69 $अक्षरांची पुढील क्रमणिका वापरून अक्षरसमूह मालिका रचली आहे. P A T N W G X M Q I R C H K J S Y U L Z V B F O मालिका : P O Z T, ?, H Y J R, L C R U प्रश्नचिन्हाच्या जागी तर्कशुद्ध पर्याय निवडा. A series of group of letters is designed using the following sequence of letters. P A T N W G X M Q I R C H K J S Y U L Z V B F O Series : P O Z T, ?, H Y J R, L C R U Choose the logical option to replace the question mark ?$
Tap an option to check your answer.
70 $जय गेव्हच्या तिप्पट वयाचा आहे. अमनचे वय गेव्हच्या वयाच्या दुप्पट आहे. जय आणि अमनच्या दोघांची वये एकत्र केली की शम्मीच्या वयाची निमपट मिळते. जर शम्मीचे वय 70 असेल, तर गेव्हपेक्षा मोठ्या असलेल्या ज्ञानचे, जो गेव्हपेक्षा दोन वर्षांनी मोठा आहे त्याचे वय किती ? Jay is three times older than Gave. Aman's age is twice of that of Gave. Addition of Jaya's and Aman's age is half of Shammi's age. If Shammi's age is 70, then what is the age of Dyan who is two years older to Gave ?$
Tap an option to check your answer.
71 $पुढे एक विधान व त्यापुढे अ, ब व क ही गृहीतके दिली आहेत. तुम्ही ते विधान व गृहीतके सत्य मानायची आहेत आणि ती गृहीतके दिलेल्या विधानात अंतर्निहीत आहेत वा नाहीत याचा निर्णय घेऊन त्यानुसार पर्यायाची निवड करायची आहे. विधान : दोन तृतीयांशापेक्षा अधिक लोकसभा सदस्य हे “x” या पक्षाचे सदस्य आहेत. गृहीतके : अ. “x” पक्षाचा कोणीही सदस्य भ्रष्टाचारी नाही. ब. निवडणूकीत फक्त 60% मतदारांनी मतदान केले. क. लोकांनी “x” पक्षाला मते दिली कारण त्यांनी “x” पक्षाच्या निवडणूक जाहीरनाम्यावर विश्वास ठेवला. Below is given a statement followed by assumptions a, b and c. You have to consider the statement and the following assumptions to be true and decide which of the assumptions is implicit in the statement and choose your option accordingly. Statement : More than two-third of Parliament members are members of party “x”. Assumptions : a. None of the members of party “x” is corrupt. b. Only 60% of voters cast their votes in the election. c. People voted for party “x” because they believed in the election manifesto of the party “x”.$
Tap an option to check your answer.
72 $दीपक, ₹ 36,000 किंमत असलेली स्कूटर विकतो. तो पहिल्या 20,000 रुपयांवर 8% सूट देतो. आणि नंतरच्या 10,000 रुपयांवर 5% सूट देतो. पूर्ण रकमेवर 7% सूट देऊन मिळणाऱ्या रकमेइतकी रक्कम मिळविण्यासाठी राहिलेल्या 6,000 रुपयावर त्याने किती सूट द्यावी ? Deepak sells a scooter priced at ₹ 36,000. He gives a discount of 8% on the first ₹ 20,000 and 5% on the next ₹ 10,000. How much discount should he offer on the remaining ₹ 6,000 if he is to allow 7% discount on the total ?$
Tap an option to check your answer.
73 $पिशवीत 5 पांढरे, 4 लाल आणि 6 निळे चेंडू आहेत. या पिशवीतून अनमाधबक्याने तीन चेंडू काढले. हे सर्व चेंडू निळे असण्याची संभाव्यता निर्देशित करणारा पर्याय निवडा. There are 5 white, 4 red, and 6 blue balls in the bag. Three balls are drawn at random from the bag. Choose the option that represents the probability that all of them are blue.$
Tap an option to check your answer.
74 $2000 साली शिक्षक दिन गुरुवारी होता तर 2001 साली प्रजासत्ताक दिन कोणत्या दिवशी होता ? If Teacher's Day was on Thursday in the year 2000, then the Republic Day was on which day in the year 2001 ?$
Tap an option to check your answer.
75 $एक छोटे विमान हवा स्थिर असताना 320 किमी/ताशी वेगाने जाते. हवा 40 किमी/ताशी वेगाने कायम वाहात आहे. वाहत्या हवेच्या विरोधी दिशेला यात्रा करण्यास एकूण 135 मिनिटे लागतात. त्या विमानाला परतीच्या दिशेने हवेच्या दिशेते यात्रा करण्यास किती काळ (मिनिटात) लागेल ? (उड्डाण व जमिनीवर येण्यास लागणारा वेळ लक्षात न घेता) A small aeroplane can travel at 320 km/hour in still air. The wind is blowing at a constant speed of 40 km/hr. The total time for a journey against the wind is 135 minutes. What will be the time taken in minutes for the return journey with the wind ? (Ignore take-off and landing time)$
Tap an option to check your answer.
76 $तुमच्या भागात एक देऊळ आहे आणि अनेक भिन्न लिंगी व्यक्ती स्वतःच्या उपजीविकेसाठी येथे रहातात. त्यासाठी ते लोकांच्या मनात भीती निर्माण करून पैसे उकळतात. विभागातील एक जबाबदार अधिकारी म्हणून तुम्ही जिल्ह्यातील एका महाविद्यालयाच्या मनोविज्ञान विभागाला या समस्येचा अभ्यास करून अहवाल तयार करायला सांगितला. या अहवालाच्या आधारे तुम्ही There is temple in your area and many different gender persons reside in this area for making their living by exhorting money by creating fear in the minds of other people. As a responsible officer of the area you request the head of the Psychology Department of one college in the district to study the problem and prepare a report. On the basis of this report you will$
Tap an option to check your answer.
77 $तुमच्या कचेरीतील एक व्यक्ती वेगळ्या वंशाची असून आणखी एक व्यक्ती दुसऱ्या धर्माची आहे. तुमच्या सहकाऱ्यांचा एक गट या दोन्ही व्यक्तींची त्यांच्या दिसण्यावरून, त्यांच्या पेहराव्यावरून चेष्टा करतात व त्यांना अस्वस्थ करतात. यावर तुम्ही, In your office there is one person of a different race and another person from a different religion. A group of your colleagues make fun of them due to their appearance and way of dressing and make them uncomfortable. You will,$
Tap an option to check your answer.
78 $तुम्ही अशा भागात वसतीला आहात की जेथे पुढारी आणि गुंड यांनी संबंधित नागरी अधिकाऱ्यावर दबाव आणून अवैध बांधकाम केले आहे व फेरीवाले बसवले आहेत. जेव्हा तक्रार दाखल करण्याकरता, तुम्ही हे काम पाहात असलेल्या अधिकाऱ्याकडे गेलात तेव्हा तिने तुम्हाला सांगितले की तिला कोणतेही संरक्षण नसल्याने ती या लोकांविरोधात कोणतीही कृती करू शकणार नाही. तिने तुम्हाला असेही सांगितले की बहुधा शासन अशा अवैध कामांचे कायद्यात बदल करून त्यांचे कायदेशीर कामांत रूपांतर करते. तुम्ही यावर, You are residing in the area where many leaders and goons are engaged in illegal constructions and hawking by pressurising civil officers. When you went to lodge a complaint with the officer in charge she told you that she is not in a position to take any action for want of any protection against these people. She also tells you that government usually makes such types of illegal work legal by making necessary changes in the laws. You will,$
Tap an option to check your answer.
79 $तुम्ही व तुमच्या मैत्रिणीने एका प्रतिष्ठेच्या शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज केला आहे आणि तुम्हा दोघांपैकी एकीची निवड करण्यासाठी दोघांनाही मुलाखतीला निमंत्रित केले आहे. ही शिष्यवृत्ती म्हणजे तुमच्या ज्ञानभाषक क्षमतेचे निर्देशन आहे. तुमची मैत्रिण ही तुमच्याइतकीच सक्षम आहे. ती वंचित समूहातून आलेली असून या पायरीला पोहोचण्यासाठी तिने आणि तिच्या कुटुंबाने खूप कष्ट घेतले आहेत. या शिष्यवृत्तीची तिला खूपच गरज आहे आणि तरच तिला अभ्यास सुरू ठेवता येईल. You and your friend had applied for one prestigious scholarship and you have been invited for interview for selecting one among you. This scholarship is an indication of your academic capabilities. Your friend is equally competent. She comes from a disadvantaged group and she and her family worked very hard to reach this stage. She is in dire need of this scholorship and only then can she continue with her studies. You will$
Tap an option to check your answer.
80
Tap an option to check your answer.

स्तंभ I	स्तंभ II
TAPE	moij
COUP	lhhpok
TIE	nls
ROTATE	nhpk
SAY	nkpl
TREAT	msr
YEAR	khlph
SIP	hrp
TYRE	pmlh

Column I	Column II
TAPE	moij
COUP	lhhpok
TIE	nls
ROTATE	nhpk
SAY	nkpl
TREAT	msr
YEAR	khlph
SIP	hrp
TYRE	pmlh

Want the real exam feel? Sit this paper with a 120-minute timer and get your score straight away.

Sit it as a timed mock