MPSC State Services Prelims 2018, CSAT Paper II (8 Apr 2018) question paper

80 questions · 200 marks · 120 minutes · +2.5 per correct answer, -0.83 per wrong one

Every question in the order it was set, free to read. Tap an option to check it, or open the answer. Answers open as you go; sign in free to keep opening them.

Sit it as a timed mock

हरितक्रांतीचे प्रतिकूल परिणाम स्वातंत्र्या नंतरच्या काळातील सततचे दुष्काळ व अन्नधान्याचा तुटवडा यातून देशाला सावरण्यात पहिल्या हरितक्रांतीमुळे खूप मोठ्या प्रमाणात मदत झाली यात शंकाच नाही. वेगाने वाढणारी लोकसंख्या व अन्नधान्याचा तुटवडा यामुळे अतिशय भयावह स्थिती निर्माण झाली होती. परंतु अशा परिस्थितीत हरितक्रांतीमुळे कृषि उत्पादकतेत वाढ करून अन्नसुरक्षेसारखी गंभीर समस्या हाताळणे सहज शक्य झाले. तरीही हरितक्रांतीचे काही प्रतिकूल परिणाम झाले आणि ते दीर्घकाळ अनुभवास येत आहेत. हरितक्रांतीमुळे केवळ गहू व तांदूळ यासारख्या तृणधान्य पीकांच्या उत्पादन वाढीवर अधिक भर, देण्यात आला. परंतु याचवेळेस इतर कडधान्य पीके, फळे, भाजीपाला यांचे उत्पादन मात्र घटले. फळे व भाजीपाला उत्पादन वाढीचा सद्य स्थितीतील दर पाहता भविष्यकालीन वाढती मागणी व लोकसंख्येत होणारी वाढ यांचा मेळ घालणे कठीण आहे. तथापि, एकाच प्रकारच्या तृणधान्य पीकांचे (तांदूळ, गहू) सातत्याने उत्पादन घेतल्याने मृदेची सुपीकता कमी होत आहे. नापीक होणाऱ्या मृदेत कडधान्ये व भाजीपाला पीके उत्पादित करणे अधिक कठिण होत आहे. एकपीक पद्धतीमुळे (वर्षानु वर्षे सतत एकाच जातीच्या पीकाचे उत्पादन होणे) पीकांची रोगप्रतिकारक्षमता कमी होते व ते विविध प्रकारच्या रोगांना आणि कीटकांना लवकर बळी पडतात. हेच तर पहिल्या हरितक्रांतीचे सर्वात मोठे प्रतिकूल फलीत आहे. पहिल्या हरितक्रांतीचा दुसरा दोष म्हणजे रासायनिक खते, किटक नाशके व बुरशीनाशकांचा स्वैर वापर होय. यांच्या अतिजास्त वापराचा देशाच्या कृषीव्यवस्थेच्या भवितव्यात फार मोठा धोका आहे. अतिरिक्त आणि अप्रस्तुत असा रासायनिक खते व किटकनाशकांचा वापर विविध प्रकारच्या पर्यावरणीय विनाशास कारणीभूत आहे. यामुळे मोठ्या प्रमाणात जलप्रदूषण, जलस्त्रौतांचे प्रदूषण, कृषि क्षेत्रातील कामगारांना होणारी विषबाधा ही गंभीर समस्या आहे. पर्यावरणीय दृष्टीकोनातून उपयुक्त किटकांचा व इतर वन्यजीवांचा ऱ्हास होत आहे. पहिल्या हरितक्रांतीने शेतीशी संबंधित इतर घटकांकडे पुरेसे लक्ष दिले नाही. यामध्ये मुख्यत्वे जिरायती व कोरडवाहू शेती, डोंगरील प्रदेश, किनारी प्रदेश, शुष्क व वाळवंटी प्रदेश इत्यादिंचा समावेश होतो हे प्रदेश देखील फलोत्पादन, मध उत्पादन, आळंबे (मशरूम), दूध, मांस इत्यादिंच्या निर्याती करीता सक्षम म्हणून विकसित झाले असते. हरितक्रांतीचे समीक्षक असाही युक्तीवाद करतात कि फक्त मोठे शेतकरी नवीन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करतात कारण त्यांच्याकडे जलसिंचनाच्या सुविधा असतात. रासायनिक खते व बी-बियाणांकरीता त्यांना सहज वित्तपुरवठा होतो. लहान व अल्पभूधारक शेतकरी एकतर हरितक्रांतीपासून दूर राहिले किंवा त्यांचा उत्पादन खर्च अधिक होता व त्या तुलनेत कमी उत्पन्न मिळते. याचबरोबर जमीनदार लोक सतत जमिनीचा दंड वाढवतात किंवा दंडाने दिलेल्या जमिनी परत होतात. हरितक्रांतीमुळे शेतीमध्ये अनावश्यक यांत्रिकीकरण आले. त्यामुळे ग्रामीण भागातील रोजगार कमी होवून मजूरीचे दरही कमी झाले. जलसिंचनाच्या सदोष पद्धतींमुळे कृषीयोग्य सुपीक जमिनीमध्ये क्षारांचे प्रमाण वाढले व त्यामुळे शेती योग्य चांगल्या जमिनी नापीक झाल्या. जलसिंचनासाठी मोठ्या प्रमाणावर भूजलाचा उपसा झाल्याने भूजल पातळी प्रचंड प्रमाणात खालावली.
Adverse Impacts of Green Revolution There can be no doubt that the first Green Revolution lifted the country out of a situation immediately after independence when the prospects of famine and scarcity of food commodities loomed large. The rapidly expanding population could have made matters all the more worse. It was the Green Revolution that helped tackle the food security issue with increased agricultural productivity. However, the Green Revolution did have some adverse impacts too which are being felt in the long run. Since the emphasis was mainly on cereals like rice and wheat, there was a loss of productivity as far as pulses, fruits and vegetables were concerned. The present rate of fruit and vegetable production will not be able to cope with the future demand as the population is increasing rapidly. Besides, production of the same type of cereals such as rice and wheat year after year gradually decreased soil fertility making it difficult for pulses and other vegetables to grow. Monoculture (the cultivation of same crop variety for a prolonged period) also led to breakdown of the plant's resistance to pests and diseases which is an unwelcome offshoot of the first Green Revolution. Another criticism often directed at the first Green Revolution is the indiscriminate use of fertilizers and pesticides that is today threatening the agri-future of the country. Excessive and inappropriate use of fertilizers and pesticides led to widespread environmental damage polluting waterways, poisoning agricultural workers and killing beneficial insects and other wildlife. The first Green Revolution also did not take care of certain areas like rainfed, hilly, coastal, dry land and arid zones which could be developed properly for production of exportable items like fruits, honey, mushroom, milk, meat, etc. Critics of the Green Revolution have also argued that owners of large farms were the main adopters of new technologies because of their better access to irrigation water, fertilizers, seeds and credit. Small farmers were either unaffected or harmed because the Green Revolution resulted in lower product prices, higher input prices and efforts by landlords to increase rent or force tenants off the land. The Green Revolution also encouraged unnecessary mechanization, thereby pushing down rural wages and employment. Faulty irrigation practices also led to salt build-up and eventual abandonment of some of the best farming lands. Groundwater levels have retreated in areas where more water is being pumped for irrigation than can be replenished by the rains.
1 $पहिल्या हरितक्रांतीत खालीलपैकी कोणत्या गोष्टींची काळजी घेतली नाही ? अ. कोरडवाहू प्रदेश ब. किनारी प्रदेश क. सुपीक जमीनीचे प्रदेश ड. वाळवंटी प्रदेश पर्यायी उत्तरे : The first Green Revolution did not take care of which of the following areas ? a. Rainfed areas b. Coastal areas c. Fertile soil areas d. Arid areas Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
2 $खालीलपैकी हरितक्रांती संबंधी कोणती टीका बरोबर आहे ? अ. जल प्रवाहांचे प्रदुषण ब. हवेचे प्रदुषण क. कृषी क्षेत्रातील कामगारांस होणारी विषबाधा ड. उपयुक्त कीटकांचा व इतर वन्यजीवांचा ऱ्हास पर्यायी उत्तरे : Which of the following criticisms of the first Green Revolution is/are correct ? a. Polluting waterways b. Polluting air c. Poisoning agricultural workers d. Killing beneficial insects and wildlife Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
3 $खालीलपैकी कोणते/कोणती विधाने हरितक्रांती संबंधी बरोबर आहे ? अ. तांदूळ व गहू या सारखी तृणधान्ये उत्पादनावर भर होता. ब. कडधान्ये, फळे आणि भाजीपाला/उत्पादनात घट. क. कडधान्ये, फळे व भाजीपाला उत्पादनावर भर. ड. वर्षामागून वर्षे जमीनीच्या सुपीकतेत हळू हळू घट. पर्यायी उत्तरे : Which of the following statements is/are correct about the Green Revolution ? a. There was emphasis mainly on cereals like rice and wheat. b. There was a loss of productivity of pulses, fruits and vegetables. c. There was emphasis mainly on pulses, fruits and vegetables cultivation. d. There was a gradual decrease in soil fertility year after year. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
4 $हरितक्रांतीच्या काळात खालीलपैकी कोणता/कोणते पर्यावरणावर झालेले परिणाम बरोबर आहेत ? अ. जलसिंचनाच्या चूकीच्या पद्धती ब. जमीनीत वाढते क्षारांचे प्रमाण क. शेती योग्य चांगल्या जमीनीचा नापिक झाल्या ड. भूजल पातळी खाली जाणे पर्यायी उत्तरे : Which of the following impacts on environment during the Green Revolution is/are correct ? a. Faulty irrigation practices b. Increase of salt in soil c. Abandonment of some of the best farming lands d. Groundwater levels have retreated Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
5 $खालीलपैकी कोणते परिणाम हरितक्रांती संबंधी बरोबर आहेत ? अ. वर्षामागून वर्षे एकच तृणधान्य पिकविल्यामुळे जमीनीची सुपीकता कमी होत गेली. ब. जमीनीची सुपीकता घटल्याने कडधान्ये व भाजीपाला पिकविणे अवघड झाले. क. एकपीक पद्धतीमुळे पीकांची रोगास प्रतिकार क्षमता घटली. पर्यायी उत्तरे : Which of the following adverse impacts of the Green Revolution is/are correct ? a. Production of same type of cereals year after year decreased soil fertility. b. Loss of soil fertility made it difficult for pulses and vegetables to grow. c. Monoculture led to breakdown of plant's resistance to pests and diseases. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
मागील अर्धशतकामध्ये सर्व समाजाला आकार देणारी एकमेव आर्थिक शक्ती म्हणजे संवाद तंत्रज्ञान होय. या नव्या संवाद क्रांतीमुळे भौगोलीक व राष्ट्रीय सीमा व कालमर्यादा निरर्थक ठरत आहेत. आजच्या बदलत्या जगात जागतिक पातळीवर इ-कॉमर्स मोठ्या वेगाने वाढत आहे आणि त्यामुळे व्यापाराच्या नवनविन संधी निर्माण होता आहेत ज्या संधी सोडणे कोणत्याही देशास परवडणारे नाही. विज्ञान तंत्रज्ञानातील अशा प्रस्फोटी, नवोपक्रमी विकासाने आंतराष्ट्रीय व्यापाराची दिशा व प्रवृत्ती यावर खोलवर परिणाम केला आहे. आर्थिक विकास प्रक्रियेतील आंतरराष्ट्रीय व्यापाराची भूमिका सार्वत्रिक मान्यता पावलेली आहे. आंतरराष्ट्रीय व्यापार हा विविध प्रकारचे स्थिर व बदलते लाभ प्राप्त करून देत असल्याने विकासाची क्षमता वाढवित असतो. आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा आकार जेव्हढा जास्त तेव्हढी विकासाची क्षमता जास्त. आर्थिक इतिहासात अशा अनेक देशांच्या यशोगाथा दिसून येतात जे सुरूवातीच्या काळात तुलनात्मक दृष्ट्या विकसनशिल देश होते, मात्र परकीय व्यापाराच्या माध्यमाने विकसित देशात रूपांतरीत झाले. व्यापार ही मानवी संस्कृतिइतकीच जुनी बाब आहे. कारण कोणतीही व्यक्ती व म्हणूनच कोणताही समाज स्वयंपूर्ण असू शकत नाही. पूर्वीच्या काळी व्यापार हा वस्तू विनिमयाच्या स्वरूपात होत होता. नंतरच्या काळात व्यापार केवळ वस्तूविनिमय ते पैसा विनिमय इतकाच बदलला नाही तर संगणकाच्या माध्यमाने जगाच्या एका भागातून दुसऱ्या भागात लोक केवळ वस्तु व सेवांचाच नव्हे तर स्टॉक, बॉन्डस् आणि वित्तिय कर्ज तसेच राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय चलनांचे व्यवहारही करू लागले. वेगवान व स्थिर वृद्धीचे निर्यात प्रोत्साहन हे उत्तम माध्यम असल्याने 1960 पासून निर्यात प्रोत्साहनाकडे जास्त लक्ष देण्यात आले आहे. भारतीसाठी निर्यातवृद्धी ही चैनीची बाब राहीली नाही हे आता मान्य झाले आहे. देशाच्या स्वावलंबनाशी तडजोड न करता देशाची विकास गती राखण्यासाठी लागणारे पुरेसे परकीय चलन मिळविण्यासाठी परकीय व्यापार ही पूर्वअट आहे. भारतीय परिस्थितीत निर्यात ही आर्थिक प्रगतीचे इंजिन म्हणून परिणामकारक कार्यभाग साधू शकते. निर्यात व्यापार हे भारतीय अर्थव्यवस्थेतील स्थितीसाठी एक महत्वाचे अंग आहे. भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या विकासामध्ये त्याचे अनन्यसाधारण महत्व आहे. निर्यात ही देशातील न वापरलेली नैसर्गिक व मानव संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करण्यास मदत करते, देशांतर्गत बाजाराच्या मर्यादा ओलांडते, अर्थव्यवस्थेचे संघटन व सक्षमिकरण करते आणि परकीय मदतीवरील अवलंबित्व किमान करते ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेचे परिवर्तन होते असा दीर्घकालीन विश्वास आहे. कोणत्याही अर्थव्यवस्थेच्या विकास प्रक्रियेतील महत्वाचा घटक, म्हणजे निर्यात होय, भारतासारख्या विकसनशिल देशाबाबत त्याचा तार्किक आधार म्हणजे निर्यातीपासून मिळणारे प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष लाभ होय.
'Communication Technology' has been the single most important economic force shaping all societies over the past half-century with geography; national borders and time zones becoming irrelevant with 'the new communication revolution'. In today's changing world, global electronic commerce is growing so fast and creating new opportunities for trade that no country can afford to miss it. Such explosive innovations and developments in science and technology have deeply influenced the direction and trends in international trade. The role of international trade in the process of economic development is widely recognized. International trade brings a variety of static and dynamic gains and thus increases the capacity for development. Larger the volume of trade, greater is the potential for development. Economic history finds success stories of various countries, which were relatively underdeveloped at one time but were converted to the category of developed countries through foreign trade. Trade is as old as human society itself, as no man, and more so, no society, can ever be self-sufficient. In ancient times trade was in the form of barter, but afterwards, not only did trade change from barter to money, but from a stroke of a computer keyboard, people could enter into a transaction not only in goods and services but also in stocks and bonds, financial lending and national and international currency dealing from one corner to another corner of the world. Export promotion being one of the main facets of fast and steady growth, considerable attention has been given to export incentives since the nineteen sixties. It has been realized that "export growth is not a luxury" for India. It is a prerequisite for adequate foreign exchange earnings, to maintain the tempo of economic development without sacrificing the country's self-reliance. However, exports can play an effective role "as an engine of economic growth" in Indian conditions. Export trade is a vital variable in the Indian economic situation. It plays a paramount role in Indian economic development. It is indeed exports that activate the use of unexploited natural and human resources, break the limitations of the domestic market, strengthen and organize the stagnant economy and minimize the dependence on foreign aid, which, since long is believed to accelerate the pace of economic transformation. Exports are a key factor in the development process of any economy. The logical grounds can be considered in terms of both, the direct and indirect gains of exports in a developing economy like India.
6 $भौगोलिक, राष्ट्रीय सीमा व कालमर्यादा निरर्थक ठरत आहेत कारण Geographical, national borders and time zones are becoming irrelevant because of$
Tap an option to check your answer.
7 $विकासाची क्षमता खालीलपैकी कोणत्या घटकावर अवलंबून असते ? The potential of development depends on the$
Tap an option to check your answer.
8 $व्यापार ही मानवी संस्कृति इतकीच जुनी बाब आहे. कारण Trade is as old as human society because$
Tap an option to check your answer.
9 $संगणक तंत्रज्ञानामुळे लोक याही बाबतीत व्यापार करू लागले Due to computer technology, people have also entered into the trade of$
Tap an option to check your answer.
10 $परिच्छेदास सुयोग्य नावं निवडा. Choose the appropriate title for the passage.$
Tap an option to check your answer.
विविध साधनांद्वारे प्रकाशाच्या आश्चर्यांचा आनंद घेता येतो. आरसे व भिंग हे यापैकी. सपाट आरसा आपणास माहीत आहे. अंतर्वक्र व बहिर्वक्र आरसे प्रकाशाचे अभिसरण व अपसरण करण्यासाठी गरजेनुसार वापरले जातात. गोलीय आरशाचे नाभीय अंतर त्याच्या त्रिज्येच्या निम्मे असते. वस्तुचे अंतर व प्रतिमेचे अंतर यांच्या गुणाकाराचे व बेरजेचे गुणोत्तर हे आरशाचे नाभीय अंतर असते. बहिर्वक्र व अंतर्वक्र भिंग सुद्धा अशाच वरील हेतूसाठी वापरले जातात. वस्तुचे अंतर व प्रतिमेचे अंतर यांच्या गुणाकाराचे व फरकाचे गुणोत्तर हे भिंगाचे नाभीय अंतर असते. नवीन कार्टेशियन चिन्ह संकेतानुसार ध्रुवापासून किंवा मध्यापासून डावीकडे आणि अक्षाच्या खालील मोजमापे ऋण घेतात, तर उजवीकडे आणि अक्षाच्या वरील मोजमापे धन घेतात. भिंगाची अभिसरण किंवा अपसरण क्षमता ही भिंगाची शक्ती, डायॉप्टर एककात असते. एक डायॉप्टर हा नाभीय अंतराचा मीटर एककातील गुणाकार व्यस्तांक असतो. सर्वसाधारणपणे आरसे किंवा भिंग हे वस्तुच्या तुलनेत विशाल प्रतिमा मिळवण्यासाठी वापरले जातात. विशालन हे प्रतिमेची आकार व वस्तुची आकार यांचे किंवा प्रतिमेचे अंतर व वस्तुचे अंतर यांचे गुणोत्तर असते. आरसे व भिंगांचा वापर टॉर्चेस व हेडलाईटस्, फ्लड लाईटस्, प्रोजेक्टर लॅम्प, सौर उपकरणे आणि भट्टी, कॅमेरा, वर्णपटदर्शक, साधा सुक्ष्मदर्शी, संयुक्त सुक्ष्मदर्शी, दूरदर्शी, चष्मे इत्यादीमध्ये केला जातो. मानवी डोळा हा एक प्रकाशिय उपकरण आहे. प्रकाश पातळ पारपटल, बुबुळ, प्रकाश नियंत्रक व नियमन करणारी व स्वत:चा व्यास बदलू शकणारी, व परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची वृत्ती असलेली बाहुली यांच्यातून प्रवेश करतो. बाहुलीच्या मागे समायोजन शक्ती असणारे द्विबहिर्वक्र स्फटिकमय भिंग असते. शेवटी दृष्टिपटलावर वास्तव व उलट प्रतिमा तयार होते. निरोगी डोळ्यापासून सुस्पष्ट दृष्टिचे लघुत्तम अंतर 25 सेमी असते. परंतु डोळ्यातील स्नायू पुरेशे शिथिळ न होणे किंवा अशक्त होणे, भिंगाची अभिसारी शक्ती जास्त किंवा कमी होणे, भिंग व दृष्टिपटल यांच्यातील अंतर जास्त किंवा कमी होणे, बुबुल लांबट किंवा लहान होणे यांमुळे लघुदृष्टिता, दूरदृष्टिता व वृद्धदृष्टिता असे विविध अपवर्तन दोष निर्माण होतात. योग्य अंतर्वक्र किंवा बहिर्वक्र भिंग वापरून हे दोष दूर करता येतात. एकाचवेळी दोन्ही दोष देखील आढळून येतात. अशावेळी द्विनाभीय भिंग वापरले जाऊ शकतात.
The wonders of light can be enjoyed in a variety of ways. Mirrors and lenses are part of them. Plane mirrors are well known to us. Concave and convex mirrors are used to converge and diverge the light as per need. The focal length of the spherical mirror is half of its radius of curvature. The ratio of the product and sum of object distance and image distance is the focal length of the mirror. Convex and concave lenses are also used for the same purpose as above. The ratio of the product and difference of object distance and image distance is the focal length of the lens. According to new Cartesian sign convention, the measurements towards the left from the pole or centre and below the axis are taken as negative, while those towards the right and above the axis are taken as positive. The ability of lenses to converge or diverge is their power in the units of dioptre. One dioptre is the reciprocal of focal length in metres. In general, mirrors and lenses are used to obtain a magnified image relative to the object. Magnification is the ratio of image size to object size or image distance to object distance. Mirrors and lenses are used in torches and headlights, flood lights, projector lamps, solar devices and furnaces, cameras, spectrometers, simple microscopes, compound microscopes, telescopes, spectacles, etc. The human eye is a natural optical instrument. Light enters the thin cornea, iris, pupil of variable diameter to control and regulate light with the tendency of adaptation. Behind the pupil there is a biconvex crystalline lens having the power of accommodation. Finally a real and inverted image is formed on the retina. The distance of distinct vision is 25 cm from the normal eye. But various refractive defects like myopia, hypermetropia and presbyopia arise due to non-relaxation or weak action of ciliary muscles, high or low converging power of lens, increase or decrease in distance between lens and retina, lengthening or shortening of the eyeball. These defects can be corrected by using suitable concave or convex lenses. Both the defects may appear simultaneously, in such cases, bifocal lens should be used.
11 $एका वस्तुची उंची 3 सेमी असून 24 सेमी वक्रता त्रिज्या असणाऱ्या अंतर्वक्र आरशापासून 20 सेमी अंतरावर ठेवली आहे. सुस्पष्ट प्रतिमा मिळवण्यासाठी आरशापासून पडदा किती अंतरावर असावा ? तसेच प्रतिमेचा आकार किती ? (पडदयाचे अंतर, प्रतिमेचा आकार) An object 3 cm in size is placed 20 cm in front of a concave mirror of radius of curvature 24 cm. At what distance from the mirror should a screen be placed in order to obtain a sharp image ? Also, what is the size of the image ? (Distance of screen, Size of image)$
Tap an option to check your answer.
12 $सुस्पष्ट दृष्टीचे लघुत्तम अंतर 50 सेमी असणाऱ्या व्यक्तीच्या चष्म्याची नाभीय शक्ती किती असावी ? What focal power should the reading spectacles have for a person for whom the least distance of distinct vision is 50 cm ?$
Tap an option to check your answer.
13 $यादीतील खालील उपकरणांमध्ये आरशे व भिंग वापरले जातात. त्यानुसार त्यांचे वर्गीकरण करा. (i) हेडलाइट्स (ii) दूरदर्शी (iii) संयुक्त सुक्ष्मदर्शी (iv) प्रोजेक्शन लॅम्प (v) फ्लडलाइट्स (vi) साधा सुक्ष्मदर्शी (आरशे; भिंग) In the list of the following instruments, mirrors and lenses are used. Classify them accordingly. (i) Headlights (ii) Telescopes (iii) Compound microscopes (iv) Projection lamps (v) Floodlights (vi) Simple microscopes (Mirrors; Lenses)$
Tap an option to check your answer.
14 $एका व्यक्तीच्या डाव्या डोळ्यात लघुदृष्टिता व उजव्या डोळ्यात दूरदृष्टिता दोष आहेत. त्याच्या चष्म्याचे उजवे व डावे भिंग अनुक्रमे ______ व ______ असायाला हवेत. A person whose left eye is myopic and right eye is hypermetropic, his spectacles should have right and left lenses to be ______ and ______ respectively.$
Tap an option to check your answer.
15 $1 मिमी \times 1 मिमी च्या चौरसाची नक्षी असलेले कार्ड शीट, डोळ्यांच्या अगदी जवळ असलेल्या 9 सेमी नाभीय अंतराच्या बहिर्वक्र भिंगातून 9 सेमी अंतरावरून बघितल्यास, त्या कार्ड शीट वरील चौरस ______ आकाराचे दिसतील. A card sheet divided into squares, each of size 1 mm \times 1 mm is being viewed at a distance of 9 cm through a convex lens of focal length 9 cm held close to the eye. The squares on the card sheet will be observed to be of size$
Tap an option to check your answer.
देवाला समर्पित करण्यासाठी फूल उत्कृष्ट सेवा देतात. वैयक्तिक सौंदर्याकरिता ते अमूल्य मदत करतात व कवींकरिता प्रेरणेचा स्रोत आहेत. वनस्पतिंकरिता फुले लैंगिक प्रजोत्पादनाचे काम करणारी रचना आहेत. बियाचे अंकुरण झाल्यानंतर झाडांची सतत वाढ होते आणि ते पूर्णपणे परिपक्व होतात. जीवनात एका विशिष्ट वेळी लैंगिक अवस्थेत पदार्पण करून वनस्पती फुलायला लागतात. फुलाच्या देठास पुष्पवृंत असे म्हणतात. फुल साधारणे चार प्रकारच्या अवयवांपासून बनलेले असते. सर्वात बाहेरचा हिरव्या अवयवांचा गट म्हणजे निदलांचे निदलपुंज व त्या नंतर आकर्षक रगांचे दलांचे दलपुंज असतात. त्या नतंरचा अवयव पुंकेसर ज्याच्या गटास पुमंग म्हणतात, जे नर लैंगिक अवयवाचे प्रतिनिधित्त्व करतात फुलाचा मध्यभाग हा मादी लैंगिक गट जायांग या अवयवाने व्यापलेले असतो. ज्याचा अडंप हा घटक असतो. जायांग आणि पुमंग ह्यांच्या अस्तित्वानुसार फूल नर, मादी किंवा उभयलिंगी असू शकते. पुकेसरांच्या परागकोषिकामध्ये परागकण तयार होतात. नंतर परिपक्व परागकरण हे अडंपाच्या कुक्षिवर वाहून नेल्या जातात. या प्रक्रियेला परागीकरण असे म्हणतात. कुक्षि परागकणांना नैसर्गिकरित्या अंकुरीत होण्यासाठी लागणारी परिस्थिति उपलब्ध करून देते. विविध जैविक व अजैविक घटकांच्या माध्यमातून परागकण कुक्षिवर वाहून नेले जातात. जैविक घटकांमध्ये मधमाश्या, किटक, पक्षी, वटवाघूळ, मुंग्या, पशू इत्यादींचा अंतर्भाव होतो आणि अजैविक घटक हवा आणि पाणी आहेत. परागीकरणाची प्रक्रिया अतिशय मूलभूत असून फळे व बीजधारणे करीता महत्त्वाची आहे. त्याच प्रमाणे जैवविविधतेचे संवर्धन होण्यासाठी अतिशय महत्त्वाची आहे. उत्क्रांतीमध्ये परागीकरण करणारे घटक आणि वनस्पतींची सहउत्क्रांती झालेली आहे. काही वनस्पतींमध्ये फक्त सजीव घटकांची परागीकरण करण्याकरीता नितांत आवश्यकता असते, त्यांच्या अभावी वनस्पती नष्ट होऊ शकतात. यशस्वी परागीकरण जर झाले नाही तर वनस्पतीच्या पुनरूत्पादनाची प्रक्रिया पूर्णपणे थांबेल. म्हणून, वनस्पती व त्यांचे परागीकरण करणाऱ्या घटकांचे सुद्धा संवर्धन होणे आवश्यक आहे. परागीकरणाची प्रक्रिया कोणत्याही कारणाने अयशस्वी झाली तर बीजधारणा होण्याची प्रक्रिया थांबेल.
Flowers serve as an excellent offering to God. They are an invaluable aid for personal make-up and a source of inspiration to poets. Flowers are the structure of sexual reproduction in plants. After seed germination, the plant grows continuously to its full maturity. At a certain point in life, the plant switches over to the reproductive phase and starts bearing flowers. The stalk of the flower is referred to as pedicel. In general, four types of organs are involved in constituting a flower. The outermost green whorl having sepals is calyx, and inner to the calyx is a whorl of brightly coloured petals, i.e. corolla. Next to it, the whorl is of stamens which is collectively called androecium; representing the male sex organs. The centre of the flower is occupied by carpels, i.e. gynoecium which is represented by the female reproductive whorl. Depending on the presence of stamens and carpels, the flower may be a male, female or hermaphrodite flower. In flowers, pollen grains are produced by stamens in the anther lobe. Then mature pollen grains are transferred to the stigma leading to successful pollination. The stigma provides required natural conditions for in-vivo germination of pollen grains. Various agencies are involved in the transfer of pollen grains to the stigma; they may be biotic or abiotic. The biotic agencies are bees, insects, birds, bats, ants, animals, etc. and abiotic agencies are wind and water. The process of pollination is very basic and important for fruit and seed setting. Likewise, it is important for the conservation of biodiversity. The pollinators and plants are co-evolved during the course of evolution. Some species need only biotic agents for pollination without which plants will become extinct. In the absence of successful pollination, the plant reproduction process will stop completely. That is why it is necessary to conserve the plants and their pollinators too. If pollination stops due to any reason, the process of seed setting will cease.
16 $लैंगिक पुनरूत्पादनामध्ये सहभागी होणाऱ्या फुलाच्या विविध अवयवांमध्ये खालीलपैकी काय दुर्लक्षित करता येणार नाही ? As per the involvement of various parts of a flower in the process of sexual reproduction, which one of the following cannot be neglected ?$
Tap an option to check your answer.
17 $परागीकरणानंतर फुलाचा कोणता अवयव परागकण अंकुरित करण्याचे कार्य करतो ? After the transfer of pollen grains, which floral organ acts as a site for pollen tube germination ?$
Tap an option to check your answer.
18 $जेव्हा मधमाशी एका फुलानंतर दुसऱ्या फुलास भेट देते, तेव्हा कोणती प्रक्रिया होते ? When honey-bees visit from one flower to another, they carry out the process of$
Tap an option to check your answer.
19 $लैंगिक पुनरुत्पादन तेव्हाच यशस्वी झाले असे म्हणता येईल, जेव्हा The process of sexual reproduction is said to be successful only when$
Tap an option to check your answer.
20 $उत्क्रांती दरम्यान वनस्पतीची व परागीकरण करणाऱ्या घटकांची उत्क्रांती During the course of evolution, plants and their pollinators evolved$
Tap an option to check your answer.
आम्लपर्जन सर्वसाधारणपणे पावसाच्या पाण्याचा pH 5.6 असुन तो त्याच्यातील $\mathrm{H^{\oplus}}$ आयन्स तयार झालेल्या पावसाच्या पाण्यात व कार्बनडायऑक्साईड (वातावरणातील) यांच्यातील अभिक्रियेमुळे. $\mathrm{H_2O\,(l) + CO_2\,(g) \rightleftharpoons H_2CO_3\,(aq)}$ $\mathrm{H_2CO_3\,(aq) \rightleftharpoons H^{\oplus}\,(aq) + HCO_3^{\ominus}\,(aq)}$ ज्यावेळी पावसाच्या पाण्याचा pH 5.6 पेक्षा कमी असतो त्यालाच आम्ल पर्जन म्हणतात. आम्ल पर्जन हा वेगवेगळया मानवी क्रियापासुन वातावरणात बाहेर पडणाऱ्या सल्फर व नायट्रोजन ऑक्साईड चा उपपदार्थ आहे. जैवइंधनाच्या कोळसा आणि तेल ज्वलनातुन (वीजगृहातुन) आणि भट्ट्यातुन किंवा पेट्रोल आणि डिझेल च्या यंत्रातुन निघणाऱ्या सल्फरडायऑक्साईड व नायट्रोजन डायऑक्साईड ऑक्सिडिकरणातून आणि पाण्याच्या अभिक्रियेतुन निघणारे प्रमुख घटक आम्लपर्जन तयार करतात. आम्लपर्जन शेतीसाठी, वनस्पतीसाठी, झाडे यांच्यासाठी हानीकारक आहे कारण तो वाढीच्या अन्नघटक विरघळवतो किंवा धुवून टाकतो. मनुष्यप्राण्यामध्ये तो श्वसनाचे आजार निर्माण करतो. पाण्याखालचे परिसंस्थेवर परिणाम करतो. त्यामुळे जलवाहिन्या आतुन गंजतात त्याला Fe, Pb आणि Cu चे थर बसतात व पिण्याच्या पाण्यात उतरतात. इमारती आम्लपर्जनाने खराब होतात, तसेच धातु तसेच शिल्प वस्तुही खराब होतात. भारतातील ताजमहलावर आम्लपर्जनामुळे परिणाम झालेला आहे.
Acid Rain Normally rainwater has a pH of 5.6 due to the presence of $\mathrm{H^{\oplus}}$ ions formed by the reaction of rainwater with $\mathrm{CO_2}$ present in the atmosphere. $\mathrm{H_2O\,(l) + CO_2\,(g) \rightleftharpoons H_2CO_3\,(aq)}$ $\mathrm{H_2CO_3\,(aq) \rightleftharpoons H^{\oplus}\,(aq) + HCO_3^{\ominus}\,(aq)}$ When the pH of the rain drops below 5.6 it is called acid rain. Acid rain is a by-product of a variety of human activities that emit the oxides of S and N in the atmosphere. Burning of fossil fuels such as coal and oil in power stations and furnaces or petrol and diesel in motor engines produce $\mathrm{SO_2}$ and $\mathrm{NO_2}$ after oxidation and their reaction with $\mathrm{H_2O}$ are major contributors to acid rain. Acid rain is harmful for agriculture, trees and plants as it dissolves and washes away nutrients needed for their growth. It causes respiratory ailments in human beings and animals. It affects the aquatic ecosystem. It corrodes water pipes resulting in the leaching of heavy metals such as Fe, Pb and Cu into the drinking water. Acid water damages buildings and other structures made up of stone or metal. The Taj Mahal in India has been affected by acid rain.
21 $पर्जण्यास आम्ल पर्जन म्हणतात जेव्हा, pH चे मुल्य ______ असते. Rain is called acid rain, when its pH value is$
Tap an option to check your answer.
22 $\mathrm{H_2O\,(l)}$
Tap an option to check your answer.
23 $जीवाश्म इंधन आणि पेट्रोलियमच्या ज्वलनातुन ______ हे वायु मिळतात. Burning of fossil fuels and petroleum gives$
Tap an option to check your answer.
24 $आम्लपर्जन्य, वनस्पतीसाठी हानीकारक आहे कारण Acid rain is harmful to plants because$
Tap an option to check your answer.
25 $भारतातील ताजमहल ह्यावर कशाने परिणाम झाला The Taj Mahal in India has been affected by$
Tap an option to check your answer.
अरूण तिवारी ने मला माझ्या आठवणी त्याला सांगण्याची विनंती केली. तो त्या नोंदवून ठेवणार होता. तो माझ्या प्रयोगशाळेत 1982 पासून काम करीत होता, पण फेब्रुवारी 1987 मध्ये हैद्राबादच्या निझाम इंन्स्टिट्युट ऑफ मेडीकल सायन्सेसच्या हदयाला रक्त पुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांसंदर्भातील अति दक्षता विभागात मी त्याला भेटालो तोपर्यंत मी त्याला फारसे ओळखत नव्हतो. तो अवघ्या 32 वर्षांच्या होता, पण त्याचा जीव वाचविण्यासाठी बहादुरीने लढत होता. मी तुझ्यासाठी काही करावे असे तुला वाटते का असे मी त्याला विचारले. "सर, मला तुमचे आशिर्वाद हवे आहेत जेणेकरून मला दीर्घायुष्य लाभेल आणि मी तुमचा किमान एक तरी प्रकल्प पूर्ण करू शकेन. त्या तरूण माणसाच्या निष्ठेने मन हलवून सोडले आणि मी रात्रभर त्याला बरे वाटावे म्हणून प्रार्थना केली. परमेश्वराने माझी प्रार्थना ऐकली आणि तिवारी एका महिन्यात कामावर परत येऊ शकला. 'आकाश' क्षेपणास्त्राची एअरफ्रेम अगदी शून्यातून साकारण्याच्या कामात मदत करण्याचे उत्कृष्ठ काम तीन वर्षांच्या छोटया कालावधीत त्याने केले. त्यानंतर त्याने माझी कथा कालक्रमानुसार लावण्याचे काम हाती घेतले. गेल्या वर्षभरात सहनशीलता दाखवत त्याने माझ्या कथेच्या विखुरलेल्या तुकड्यांची नक्कल केली आणि त्याचे एका प्रवाही कथे मध्ये रूपांतर केले. त्याने माझे वैयक्तिक ग्रंथालय बारकाईने धुंडाळले, त्यामधून मी वाचता वाचता खूणा करून ठेवलेल्या कविता निवडल्या आणि त्यांचा माझ्या कथेच्या संहितेमध्ये समावेश केला. मला असे वाटते की ही कथा केवळ माझ्या वैयक्तिक यशाची आणि दु:खाची नाही तर तंत्रज्ञानाच्या आघाडीवर स्वत:ला स्थापित करण्यासाठी संघर्ष करणाऱ्या आधुनिक भारतातील प्रस्थापित शास्त्र विषयक समूहाच्या यशाची आणि त्यांना बसलेल्या झटक्यांची, त्यामुळे झालेल्या तात्पुरत्या पिछेहाटीची कहाणी आहे. ती राष्ट्रीय आकांक्षेची आणि सहकार्यावर आधारित प्रयत्नांची कहाणी आहे. आणि माझ्या दृष्टीने शास्त्रीय बाबतीतील स्वयं सिद्धतेचा आणि तांत्रिक कौशल्याचा शोध घेणाऱ्या भारताची शौर्यकथा आपल्या काळातील एक बोधकथा आहे. या सुंदर ग्रहावरील प्रत्येक जीव ईश्वराने विशिष्ठ भूमिका पार पाडण्यासाठी निर्माण केला आहे. आयुष्यात मी जे काही मिळवले आहे ते त्याच्या मदतीद्वारेच, ती त्याच्या इच्छेची अभिव्यक्ती होती. काही विलक्षण प्रतिभेच्या शिक्षक आणि सहकाऱ्यांच्या माध्यमातून त्याने माझ्यावर त्याच्या कृपेचा वर्षाव केला आणि या प्रतिभावान व्यक्तींप्रती मी माझी कृतज्ञता व्यक्त करतो तेव्हा मी केवळ त्याच्या वैभवाचे कौतुक करीत असतो. ही सर्व रॉकेट्स आणि क्षेपणास्त्रे हे ए.पी.जे. अब्दुल कलाम या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या छोट्या माणसाच्या माध्यमातून केलेले त्याचे काम आहे.
Arun Tiwari, requested me to share my reminiscences with him, so that he could record them. He was someone who had been working in my laboratory since 1982, but I had never really known him well until the February of 1987 when I visited him at the Intensive Coronary Care Unit of the Nizam's Institute of Medical Sciences in Hyderabad. He was a mere 32-year-old, but was fighting valiantly for his life. I asked him if there was anything he wanted me to do for him. "Give me your blessings, Sir," he said, "so that I may have a longer life and can complete at least one of your projects." The young man's dedication moved me and I prayed for his recovery all night. The Lord answered my prayers and Tiwari was able to get back to work in a month. He did an excellent job in helping to realize the Akash missile airframe from scratch within the short space of three years. He then took up the task of chronicling my story. Over the last year, he patiently transcribed the bits and pieces of my story and converted them into a fluent narrative. He also went through my personal library meticulously and selected from among the pieces of poetry those I had marked while reading, and included them in the text. This story is an account, I hope, not just of my personal triumphs and tribulations but of the successes and setbacks of the science establishment in modern India, struggling to establish itself in the technological forefront. It is the story of national aspiration and of co-operative endeavour. And, as I see it, the saga of India's search for scientific self-sufficiency and technological competence is a parable for our times. Each individual creature on this beautiful planet is created by God to fulfil a particular role. Whatever I have achieved in life is through His help, and an expression of His will. He showered His grace on me through some outstanding teachers and colleagues, and when I pay my tributes to these fine persons, I am merely praising His glory. All these rockets and missiles are His work through a small person called APJ Abdul Kalam.
26 $वरील उताऱ्याचे लेखक ______ आहेत. The author of the above passage is$
Tap an option to check your answer.
27 $उताऱ्यावरून असे सूचित होते की अशोक तिवारी यांनी एक ______ लिहिली/लिहिले/लिहिला/लिहिण्यास मदत केली. The passage suggests that Ashok Tiwari helped to write a/an$
Tap an option to check your answer.
28 $कलाम हे ______ होते. (खालील पर्यायांमधून अधिक परिपूर्ण वर्णन निवडा) Kalam was a/an (Choose a more complete description from the options)$
Tap an option to check your answer.
29 $आकाश क्षेपणास्त्राची एअरफ्रेम ______ कालावधीत तयार करण्यात आली. The Akash missile airframe was created in a period of$
Tap an option to check your answer.
30 $अरूण तिवारी ______ ग्रासलेले होते. Arun Tiwari suffered from a/an$
Tap an option to check your answer.
अतिरिक्त उत्पादनाला आवर घालून त्यामुळे कोसळणाऱ्या शेतमालाच्या किमतींवर नियंत्रण आणून शेतकऱ्यांना मदत करण्यासाठी एग्रिकल्चरल अडजस्टमेंट एक्ट हा कायदा आला. शेतकऱ्यांनी धान्य लागवड आणि गुरांची पैदास करू नये यासाठी त्यांना मोबदला दिला जाई, शेते न पिकवता मोकळी ठेवली जात आणि अतिरिक्त उत्पादन नष्ट केले जाई. या धोरणावर बरीच टीका झाली. अमेरिकेत आणि जगातही कोट्यावधी लोकांना अन्न परवडत नसतानाही त्याची गरज होतीच, पण ते अन्न त्यांना देण्याचा कोणताच मार्ग राजकीयदृष्ट्या शक्य नव्हता. सरकारने दक्षिणेकडे 6,40,000 चौरस मैलांवर पसरलेल्या क्षेत्रात टेनेसी नदी खोऱ्याचा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतला. पहिल्या महायुद्धात अलाबामामध्ये मसल शोल्स येथे सरकारने धरण आणि दारूगोळा कारखाना उभारला होता. शांतता काळात तो विकण्याचे प्रयत्न फसले होते. आता 1933 मध्ये सरकारने टेनेसी खोऱ्याचे महामंडळ, (टीव्हीए) ही स्वायत्त सरकारी संस्था सुरू केली, की जिच्या माध्यमातून या कारखान्यांत वीज आणि खते निर्माण करायची होती. याखेरीज, टीव्हीएने पुढे अनेक अतिरिक्त धरणे आणि वीज संयंत्रे उभारली, की ज्यामुळे आजूबाजूचा प्रदेश सुधारला. स्वस्त वीज उपलब्ध झाली. ज्या पुरांमुळे या खोऱ्याची प्रगती खुंटली होती, ते पूर आटोक्यात आले. शेती तज्ञ पाठवून लोकांना जमिनीचा योग्य वापर करून अधिक उत्पादन कसे घ्यावे, हे दाखवले जात असे. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत मागास असणारा हा प्रदेश धडधडणाऱ्या कारखान्यांनी आणि बहरलेल्या मळ्यांनी समृद्ध झाला. भविष्याकडे लक्ष ठेवून न्यू डील कार्यक्रमात सामाजिक सुरक्षा कायदा पास केला गेला, की ज्याद्वारे लोकांचे बहुतेक सर्वसामान्य अशा त्रासदायक गोष्टींपासून रक्षण केले जाते. आजतागायत चालू असलेल्या या कार्यक्रमात कामगारांना बेरोजगारीचा विमा, वृद्धांना निवृत्ती वेतन, परावलंबी बालकांना मदत, गरजवंतांना काही लाभ दिले जातात. संघराज्याचा निधी ही राज्य सरकारे वितरित करतात आणि त्या द्वारे या सुरक्षा योजनेत आपले योगदान देतात. या योजनेला कामगार, मालक, राज्य आणि स्थानिक सरकारेदेखील आपले योगदान देतात.
To help the farmers, the Agricultural Adjustment Act provided for curtailment of farm output to get rid of the surplus that was depressing prices. Farmers were paid not to raise grain and livestock, fields were left idle and excess produce was destroyed. Considerable criticism was levied against this policy. Millions of people throughout the United States and the world needed food that they could not pay for, and as yet no way of giving it to them was politically feasible. The government embarked on an ambitious project in the Tennessee River Valley, an area embracing 6,40,000 square miles in the heart of the South. During World War I it had built a dam and ammunition factories at Muscle Shoals, Alabama, which it had tried unsuccessfully to sell when peace came. Now, in 1933, it created the Tennessee Valley Authority, an independent government agency, to put these facilities to work producing fertilizer and electric power. Moreover, the TVA went on to build many additional dams and power plants to improve the region. Cheap electricity was made available; floods that had ravaged the Valley and hindered its development were halted; farm experts were sent to show the people how to conserve their land and achieve greater production. Within a few years, what had once been a backward area was a land of humming industries and prosperous farms. Looking to the future, the New Deal passed the Social Security Act to protect the people against many of the common forms of distress. The program, which has continued to the present time, includes unemployment insurance for workers, old age pensions, aid to dependent children and benefits to the needy. Federal funds, distributed and administered by the States contribute to much of this security system, which is supported in part by workers, employers and State and local governments.
31 $सामाजिक सुरक्षा कायद्याचा हेतू काय होता ? What was the aim of the Social Security Act ?$
Tap an option to check your answer.
32 $किमंती कोसळण्यामागे कोणत्या गोष्टीला जवाबदार मानले गेले ? What was assumed to be responsible for the decline of prices ?$
Tap an option to check your answer.
33 $ॲग्रिकल्चरल ॲडजस्टमेंट ॲक्ट वर टीका का केली गेली ? Why was the Agricultural Adjustment Act criticised ?$
Tap an option to check your answer.
34 $खालीलपैकी कोणते विधान असत्य आहे ? Which of the following is an incorrect statement ?$
Tap an option to check your answer.
35 $टेनेसी खोऱ्याचे महामंडळ (टीव्हीए) The Tennessee Valley Authority (TVA)$
Tap an option to check your answer.
मानवी वंशाचे जागतिक वितरण वंश म्हणजे जीवशास्त्रीय दृष्ट्या सर्व मानवी सदस्य, गुणसुत्रे, शारीरिक विशिष्टये समान असलेल्या समूहाला वंश म्हणातात, प्रत्येक मानवाला एक डोके दोन हात, दोन पाय, दोन डोळे, दोन कान असे अवयव असतात. विज्ञानाच्या दृष्टीने वंश या घटकाचा विचार केल असता वंशाच्या वर्गीकरणामध्ये त्वचेचा रंग, उंची, डोक्याचा आकार, चेहरा, नाक, डोळे, केसांचा रंग व आकार इ. घटकांचा समावेश होतो. त्वचेचा रंग — या घटकानूसार जगातील अनेक भागात विविध रंगाच्या त्वचेचे लोक आढळतात. यामध्ये त्वचेचा रंग पांढरा, काळा, पिवळसर, गहूवर्णी असा आढळतो. त्यानूसार उत्तर अमेरिकन लोक पांढऱ्या रंगाच्या त्वचेचे आहेत. अफ्रिकेमध्ये काळ्या रंगाच्या त्वचेचे लोक आहेत. अणि पिवळसर रंगाच्या त्वचेचे लोक मंगोलिया चीन, जपान, या देशात आढळतात. उंची — या घटकानुसार सहजपणे उंची मोजता येते. लोकांच्या उंचीनूसार अधिक उंचीचे, मध्यम उंचीचे व कमी उंचीचे लोक असे मांडता येते. यामध्ये साधारणपणे यूरोपीयन व उत्तर अमेरिकन लोक अधिक उंचीचे असून मंगोलियन लोक कमी उंचीचे आढळतात. डोक्याचा आकार — यामध्ये लोकांच्या डोक्याचा आकार मोजता येतो. त्यानूसार लांब डोक्याचे लोक युरोप व उत्तर अमेरिकेत आढळतात. मध्यम व लहान डोक्याचा आकाराचे लोक आफ्रिका व अशियामध्ये आढळतात. नाकाचा आकार — नाकाच्या उंचीनूसार लोकांच्यामध्ये विविधता दिसून येते. यामध्ये लांब नाकाचे लोक यूरोपियन प्रदेशात आहेत. अफ्रिकेतील लोकांच्या नाकाचा आकार अधिक असतो. त्यांना निग्रो लोक असेही म्हणतात. चेहऱ्याचा आकार — चेहऱ्याचा आकाराने, ठेवणाने विविध वंशाची जागतिक ओळख दिसून येते. चेहऱ्यामध्ये लांबट व मोठा आकार दिसून येतो. चीनी व मंगोलियन लोकांच्या चेहऱ्याचा आकार लांबट व मोठा दिसून येतो स्कँडेनिव्हीया मध्ये लोकांच्या चेहऱ्यांचा आकार लहान आढळतो. डोळे — मानवी वंशाची विशिष्ट ओळख ही डोळ्यांमूळे होते. यामध्ये काळे डोळे, घारे डोळे, निळे डोळे असे दिसून येते. काळे डोळे हे अफ्रिकेतील लोकांचे वैशिष्ट्य आहे. घारे डोळे हे मंगोलिया, चीन व जपानी लोकांचे दिसून येतात. आणि निळे डोळे यूरोप व उत्तर अमेरिकन लोकांचे दिसून येतात. केस — मानवी वंशामध्ये केसांचे महत्त्व आहे. यामध्ये केसांचा आकार, जाड केस, कुरळे केस, सरळ केस अशी विविधता दिसून येते. यामध्ये कॉकेशिअस वंशाच्या लोकांचे केस कुरळे असतात तर निग्रोईड वंशाच्या लोकांचे केस काळे व जाड तर मंगोलाईड वंशाच्या लोकांचे केस सरळ आढळतात.
World Distribution of Human Race All members of a racial group, though each one of us has one head, two arms, two legs, two eyes, two ears and so on, each one presents a different appearance. A scientific classification of races should be based on measurable physical features that are inherited from ancestors. The features considered important for classification of races include – colour of skin, stature, shape of the head, face, nose, eyes, type of hair, etc. Skin Colour — Skin colour makes the most apparent difference between people belonging to different races. On the basis of skin colour, the people of the world are classified as White, Black and Yellow. White-skinned people are found in North America, black in Africa and yellow in China, Japan and Mongolia. Stature — Stature being an easily measurable character can be used as one of the bases for classification of human population. Human population on the basis of stature is divided into the group of short, medium and tall people. Generally people in Europe and North America are tallest and Mongoloid people are the shortest. Shape of the Head — Like stature, the shape of the head is a measurable parameter. Long headed people are found in Europe and North America, while medium to small headed people are found in Africa and Asia. Shape of the Nose — Width and height of nose is also an important criterion for identification of various races. People with long and narrow noses are found in European countries while the Africans are classified as people with broad noses. The Kajji of the Niger Delta in West Africa are the people with the broadest noses among the Negroes while the Swedes have the narrowest nostrils. Shape of the Face — The facial appearance of a person is also considered an indicator of his race. The face may be long or broad. It is generally observed that the faces of the Mongoloid, Chinese and Polish people are broader while Scandinavians or the Nordic have relatively narrower faces. Eyes — Colour and form of eyes is an indicator of certain racial groups. People are classified on the basis of the colour of the eyes as dark-eyed, gray-eyed, or blue-eyed people. Dark-eyed people are found in Africa, Gray-eyed in Mongolia, China and Japan and Blue-eyed in North America and Europe. Hair Form and Colour — Form and colour of hair vary from race to race. On the basis of the form the hair can be classified as straight long hair or short wooly hair and wavy hair. The Caucasoid people have wavy hair, the Negroid have wooly hair and Mongoloid have straight hair.
36 $मंगोलियन लोकांच्या त्वचेचा रंग कोणता आहे ? Which of the following is the skin colour of the Mongolian people ?$
Tap an option to check your answer.
37 $विविध वंशाची ओळख खालीलपैकी कोणत्या वैशिष्ट्याच्या आधारे करता येते ? अ. नाकाची रुंदी व उंची ब. चेहऱ्याचा आकार क. केसाचा रंग ड. त्वचेचा रंग पर्यायी उत्तरे : To identify the different races, which features among the following are considered ? a. Width and height of nose b. Shape of face c. Colour of hair d. Colour of skin Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
38 $मानवी वंशाच्या कोणत्या वैशिष्ट्याचे सहजपणे मोजमाप करता येते ? अ. उंची ब. डोक्याचा आकार क. त्वचेचा रंग ड. केसाचा रंग पर्यायी उत्तरे : Which features of the human race are easily measurable ? a. Height b. Shape of the head c. Skin colour d. Hair colour Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
39 $उत्तर अमेरिकन लोकांचे वैशिष्ट्ये दर्शविणारा पर्याय निवडा. Which option indicates the features of the North American people ?$
Tap an option to check your answer.
40 $कोणत्या लोकांच्या चेहऱ्याचा आकार मोठा आढळतो ? Which people have broader faces ?$
Tap an option to check your answer.
'ज्ञान हे उपयुक्त असो वा नसो; त्याचें पावित्र्य स्वत:सिद्ध आहे. जिज्ञासापूर्तीचा निरागस आनंद, मानवाच्या अंत:शक्तीचा स्व-तंत्र विलास व संपूर्ण विकास हेच ज्ञानाचे खरे प्रयोजन आहे' असा पक्ष हिरीरीने मांडला जातो. पण ज्ञानाचे चिरंतन, पावित्र्य व त्याची देशकालसापेक्ष उपयुक्तता यांमध्ये मुळातच विरोध आहे असे मानण्याचे कारण नाही. मानवी बुद्धीला आपल्या सामर्थ्याचा प्रत्यय आणून देणारे सत्यज्ञानाचे नवे उन्मेष नि:संशय आनंददायक असतात. त्या वेळी विद्यावंताची मन:स्थिती 'कळो न ये सुखदु:ख । तान हरपली भूक' अशी होत असेल. त्याची सामाजिक अस्मिता, किंबहुना बाह्यसृष्टी व मनुष्यत्त्व यांतील द्वैत ही ह्या अनुभवात क्षणभर विरून जात असेल. स्वान्त:सुखाच्या ह्या क्षणावरील त्याचा नैसर्गिक हक्क कोणीच हिरावून घेऊ शकत नाही. मात्र ज्ञानसमाधीचा हा फक्त क्षणच असतो, तो ज्ञानोपासकाच्या जीवनाचा स्थायी भाव होऊ शकत नाही. विद्यानंद हा आत्मनिष्ठ व अलौकिक आहे हे मान्य केले, तरी विद्याभिवृद्धीचा सामाजिक संदर्भ, त्यासाठी खर्ची पडलेले सामूहिक श्रम व संपत्ती यांचा विचार लौकिक दृष्टीनेच करावा लागेल. ज्ञानाची निर्मिती, विकास आणि प्रसार ही कार्ये सातत्याने चालू राहायची असतील, तर विद्यावंतांना आपली सामाजिक जबाबदारी टाळता येणार नाही. मात्र त्यासाठी त्यांनी आपले ज्ञानैकनिष्ठेचे ब्रीद सोडण्याची. किंवा विचारस्वातंत्र्याला पारखे होण्याची मुळीच गरज नाही. विज्ञानाची मूळ प्रेरणा जरी मानवाच्या अंतिम हिताची असली, तरी प्रत्येक शास्त्रीय शोध वा सिद्धान्त तात्कालिक दृष्ट्या उपयुक्त ठरलाच पाहिजे असे कोणीही म्हणणार नाही. कोणतीही नवी उपपत्ती जेव्हा मांडली जाते तेव्हा एकंदर सामाजिक जीवनावर तिचे दूरगामी परिणाम काय होतील याचा खात्रीशीर निर्णय करणे कोणालाच शक्य नसते. कोणत्याही सिद्धान्ताच्या उपयोजनेसाठी विचाराच्या व व्यवहाराच्या प्रांतांत पुरेसे अनुकूल वातावरण नसेल तर तो काही काळ अगदी निरुपयोगी किंवा विघातकही ठरण्याचा संभव असतो. म्हणून एखाद्दुसऱ्या सिद्धान्ताच्या उपयुक्तते पेक्षा ज्ञानोपासकांच्या भूमिकेचा प्रश्न अधिक महत्वाचा आहे. नैसर्गिक शास्त्रे व सामाजिक शास्त्रे यांत दुसराही एक मूलभूत फरक आहे. नैसर्गिक शास्त्रे बाह्य सृष्टीचा शोध घेतात. मानवाचे जीवन समृद्ध व सुखावह करणे हेच त्यांचे मूळ प्रयोजन होय. शास्त्रीय शोधांचा वापर मानवाच्या सुखासाठी न होता संहारासाठी होऊ लागला म्हणजे ज्ञाननिष्ठ की मानवनिष्ठ असा प्रश्न शास्त्रज्ञां पुढे उभा राहतो. सामाजिक शास्त्रे तर व्यक्ती, जाती, वर्ग, प्रदेश, राष्ट्रे व मानवसमाज यांच्या प्रवृत्तींचा व परस्परसंबंधांचा विचार करतात. ह्या प्रवृत्ती, हे संबंध, कधी परस्परपूरक तर कधी परस्परविरोधी असतात. एकाला जे लाभदायक ते दुसऱ्याला हानिकारक ठरण्याचा संभव असतो. शिवाय जाती, वर्ग, प्रांत यांसारखा कोणताही घटक पूर्णपणे एकजिनसी नसतो. त्यात एकमेकांना छेद देणारी दंद्वे असतात. अशा वेळी समाजजीवनाबद्दल काही निष्कर्ष काढावयाचे तर सामाजिक कलहात औपपत्तिक पातळीवर का होईना; पण निश्चित बाजू घ्यावी लागते.
41 $ज्ञानोपासकांची सुखदु:खाची व तहानभुकेची जाणीव का हरपू जात असते ? अ. बाह्यसृष्टी व मनुष्यत्त्व यातील अद्वैत संपून जात नाही. ब. सत्यज्ञानाने जिज्ञासापूर्तीचा आनंद व अंत:शक्तीचा विकास झाल्यामुळे क. ज्ञान पवित्र व देशकाळ उपयुक्त नसल्याच्या अजाणीवेमुळे ड. आपल्या सामाजिक जवाबदारीचे भान असल्यामुळे$
Tap an option to check your answer.
42 $सत्यज्ञानावर आधारलेल्या सिद्धांताच्या उपयोजनासाठी कोणती परिस्थिती आवश्यक असते ? अ. काळावर होणारे दूरगामी परिणाम ब. वैचारिक व व्यावहारिक क्षेत्रातील अनुकुल वातावरण क. काळाची समुचितता ड. ज्ञानोपासकांची भूमिका$
Tap an option to check your answer.
43 $विज्ञानाचे प्रमुख उद्दिष्ट कोणते ? अ. मानवाचे जीवन समृद्ध व सुखावह करणे. ब. व्यक्ती व मानवसमाज यांच्यातील परस्पर संबंधांचा विचार करणे. क. शोधांचा वापर सुखापेक्षा संहारासाठी करणे ड. सृष्टीतील सत्यांचा शोध घेणे$
Tap an option to check your answer.
44 $ज्ञानोपासकांना कोणते लौकिक मान ठेवावे लागते ? अ. ज्ञाननिर्मिती व प्रसार ही आपली सामाजिक जवाबदारी आहे ब. ज्ञानसाधना हाच आपल्या जीवनाचा स्थायीभाव आहे. क. ज्ञानवृद्धीचा सामाजिक संदर्भ कोणता आहे. ड. ज्ञानवृद्धीसाठी उपयुक्त ठरलेले समूहाचे श्रम व संपत्ती यांचे मूल्य कोणते आहे.$
Tap an option to check your answer.
45 $ज्ञानाची पवित्रता आणि देशकाल सापेक्ष उपयुक्तता यामध्ये कोणते नाते असणे आवश्यक आहे ? अ. ज्ञानवंत व समूह यांच्या आनंदमयते चे ब. समन्वयाचे क. सामाजिक अस्मितेचे ड. मानव समूहाच्या अंतिम हिताचे$
Tap an option to check your answer.
In the Soumya case the Supreme Court acquitted the accused for murder but convicted him to life imprisonment for rape, which Justice Katju criticised in his writing. The subsequent incidents were wholly unwarranted. The court invited the former judge to defend his statements in person, then chose to take umbrage at his writing, issued a contempt notice against him, and then asked security staff to escort him outside the premises. Why did the court have to go through this theatrical public confrontation, when it could have issued a contempt notice on the basis of the blog post alone ? The second aspect is even more troubling : the relevance of contempt law in a free society where criticism of the judiciary is inevitable. Judges have vast powers and people will not remain silent about the exercise of such powers. Just as decisions of other branches of government attract criticism, judicial decisions would also invite the same. The Supreme Court has held that for the judiciary to function effectively, the dignity and authority of the courts must be respected and protected at all costs. But the need to respect the "authority and dignity of the court" is borrowed from a bygone era; it has no basis in a democratic system. The law of contempt should be employed only to enable the court to function, not to prevent criticism. In many countries, contempt jurisdiction is regarded as archaic and exercised sparingly. In the US, courts no longer use contempt to silence comments on judges or legal matters. The First Amendment to the US Constitution forbids imposition of contempt sanctions on a newspaper. The English position is best demonstrated by the Spycatcher's case in the late 1980s. After the House of Lords delivered the Spycatcher judgement, the Daily Mirror published an upside-down photograph of the Law Lords captioned, "You Old Fools". But no contempt action was initiated against the newspaper.
46 $The writer feels that criticism of judiciary is inevitable because a. People live in a free society b. People will not remain silent c. Other branches of government also attract criticism d. Authority of courts is limited$
Tap an option to check your answer.
47 $Umbrage means a. Shady b. Appreciate c. Resent d. Offended$
Tap an option to check your answer.
48 $'Upside-down' means$
Tap an option to check your answer.
49 $Which analogy was used for the judges in the Spycatcher's case ?$
Tap an option to check your answer.
50 $The Supreme Court invited Justice Katju to defend his statements; but then, what did the court do ? a. Took offense and asked him to go away b. Insulted him by asking the security to remove him c. Exhibited public confrontation d. Jailed him$
Tap an option to check your answer.
51
Tap an option to check your answer.
52 $पुढील विधाने अभ्यास : जर विक्षिप्त हुकूमशहाने अस्त्राचे बटन दाबले, तर परिणामी सुरू झालेले तिसरे जागतिक युद्ध शक्यतो पटकन संपतानाच संस्कृतींचाही शेवट होईल. फक्त त्याच्यासारख्याच लोकांची दादागिरी आणि अण्विक शक्तिचा गैरवापर या युद्धाला तोंड फोडेल. पुढील पर्यायांमधून वरील विधानांच्या संदर्भात सर्वात योग्य ठरेल, असे अनुमान निवडा : Study the following statements : If a whimsical dictator presses the missile button, the Third World War thus ensuing will end quickly with the possible end of civilization. It is only the hegemony of people like him and the misuse of nuclear power which will trigger this war. Select the statement from the following options that is the most appropriate inference related to the above statements :$
Tap an option to check your answer.
53 $पुढील विधानांचे परीक्षण करा : अ. या खेड्यातील सर्व कांक्रीटची घरे पांढरी रंगवली आहेत. ब. काही घरांना प्रशस्त द्वारमंडप आहेत. क. उदारीकरणानंतर बांधलेल्या कॉंक्रिटच्या घरांना प्रशस्त द्वार मंडप आहेत. ड. सर्व घरे कांक्रीटची नाहीत. वरील विधानांच्या आधारे पुढील पर्यायांमधून सर्वात यथार्थ निष्कर्ष निवडा : Examine the following statements : a. All concrete houses in this village are painted white. b. Some of the houses have spacious porches. c. Concrete houses that are built after liberalization have spacious porches. d. All houses are not concrete houses. Select the most valid conclusion based on the above statements from the following options :$
Tap an option to check your answer.
54
Tap an option to check your answer.
55 $काही मालासह तीन गुन्हेगारांना ताब्यात घेतले. चौकशीच्या वेळी फक्त एकजण खरे बोलत होता आणि इतर दोघांपैकी प्रत्येकजण एकदा खरे आणि आणि एकदा खोटे बोलत होते. ते म्हणाले अनी : जानूने दरवाजा तोडला. मनूने किमती सामान गोळा केले. मनू : अनीने दरवाजा तोडला. मी किमती सामान गोळा केले. जानू : मी पिशव्या दुकानाबाहेर आणल्या. मनूने दरवाजा तोडला. किमती सामान कोणी गोळा केले ? Three criminals were arrested with some goods. During interrogation only one was telling the truth while each one of the other two told the truth and lied alternatively. They said Ani : Janu broke open the doors. Manu collected the valuables. Manu : Ani broke open the doors. I collected the valuables. Janu : I carried the bags out of the shop. Manu broke open the doors. Who collected the valuables ?$
Tap an option to check your answer.
56 $पुढे दिलेलो विधान व निष्कर्ष अभ्यासा व विधानांच्या आधारे तर्कदृष्ट्या यथार्थ निष्कर्ष चा पर्याय निवडा. विधान : एका शासकीय कंपनीने तिच्या कर्मचाऱ्यांना त्यांचे उत्पन्न आणि मालमत्ता घोषित करण्यास सांगितले. परंतु कर्मचारी संघटनेने त्याला जोरदार विरोध केला आणि एकाही कर्मचाऱ्यांने त्याचे/तिचे उत्पन्न घोषित केले नाही. निष्कर्ष : I. या कंपनीतील कर्मचाऱ्यांचे त्यांच्या पगाराव्यतिरिक्त कोणतेही अधिकचे उत्पन्न असलले दिसून येत नाही. II. सर्व वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी आपले उत्पन्न आधी घोषित करावे, अशी कर्मचारी संघटनेची इच्छा आहे. पर्यायी उत्तरे : Study the statements and the conclusions given below. Select logically the valid option of conclusions with respect to the statements. Statements : The Government run company had asked its employees to declare their income and assets, but it has been strongly resisted by the employees union and none of the employee has declared his/her income. Conclusions : I. The employees of this company do not seem to have any additional income besides their salary. II. The employees union wants all senior officers to declare their income first. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
57 $जेव्हा शर्यतीत जिंकण्यासंबंधी चौकशी केली, तेव्हा पिया, दिया आणि निया यांनी पुढील विधाने केली. पिया : सेतू किंवा लालू यापैकी एकजण शर्यत जिंकला. दिया : सेतू शर्यत जिंकला. निया : सेतू किंवा लालू यापैकी एकानेही शर्यत जिंकली नाही. जर फक्त व्यक्ती नेहमी खोटे बोलत असेल तर कोणी शर्यत जिंकली ? Pia, Dia and Nia made the following statements when questioned about the winner of the race : Pia : Either Setu or Lalu won the race. Dia : Setu won the race. Nia : Neither Setu nor Lalu won the race. If only one of the persons is always a liar, then who won the race ?$
Tap an option to check your answer.
58 $ल्युसीकडे, झीनत आणि जया यांच्याकडे असलेल्या नारळांच्या बेरजेच्या दुपटीपेक्षा 10 नारळ कमी आहेत. जयाकडे झीनतच्या दुप्पट नारळ आहे. जर ल्युसीने झीनतला 15 व जयाला 5 नारळ दिले, तर झीनत व जया यांच्याकडे प्रत्येकी ल्युसीकडे सुरुवातीला असलेल्या नारळांच्या अर्ध्या संख्येइतके नारळ असतील. झीनतकडे सुरुवातीला असलेल्या नारळांची संख्या दर्शविणारा पर्याय निवडा. Lucy has 10 less than twice the sum of Zeenat and Jaya's coconuts. Jaya has twice as many coconuts as Zeenat. If Lucy were to give 15 coconuts to Zeenat and 5 coconuts to Jaya, Zeenat and Jaya would each have half the number of coconuts Lucy had originally. Select the option which shows how many coconuts Zeenat had originally.$
Tap an option to check your answer.
59 $शहर A पासून शहर B चे दोन तिकिटांचे आणि शहर A ते शहर C चे तीन तिकिटांचे एकूण बस भाडे ₹ 77 आहे. परंतू शहर A पासून शहर B चे तीन तिकिटांचे व शहर A ते शहर C चे दोन तिकिटांचे एकूण बस भाडे ₹ 73 आहे. तर शहर A पासून शहर B व शहर C चे अनुक्रमे बस भाडे किती होईल ? Two bus tickets from city A to city B and three bus tickets from city A to city C cost a total of ₹ 77. But three tickets from city A to city B and two tickets from city A to city C cost a total of ₹ 73. What are the fares of cities B and C from city A respectively ?$
Tap an option to check your answer.
60 $102 सेमी, 136 सेमी, 153 सेमी व 289 सेमी लांबी असलेल्या चार कांबी आहेत. सगळ्या कांबींचे समान कमाल लांबीचे तुकडे केले. सर्व कांबीच्या एकूण तुकड्यांची संख्या दर्शविणारा पर्याय निवडा. There are four metal rods of lengths 102 cm, 136 cm, 153 cm and 289 cm each. They are all cut into parts having equal maximum length. Select the option showing the total number of parts of all the rods.$
Tap an option to check your answer.
61 $2, 3, 5, 6, 7 आणि 9 या अंकापासून 5 ने भाग जाणारी आणि कोणताही अंक पुन्हा न येता, अशा तीन अंकी किती संख्या तयार होवू शकतील ? How many 3-digit numbers can be formed from the digits 2, 3, 5, 6, 7 and 9 which are divisible by 5 and none of the digits is repeated ?$
Tap an option to check your answer.
62 $A व B या दोन राशीतील संबंधाचे वर्णन करणारा उचित पर्याय निवडा. लालू आणि जॉन हे रस्ता शर्यतीच्या स्पर्धेत धावत आहेत. लालू 2 तासात 3/4 शर्यत पूर्ण करतो. लालूला 9/10 शर्यत पूर्ण करायला लागणाऱ्या वेळेच्या 5/8 वेळेत जॉन 2/3 शर्यत पूर्ण करतो. राशी A राशी B लालूचा वेग जॉनचा वेग Select the appropriate option that describes the relation between quantities A and B. Lalu and John are competing in a road race. Lalu completes 3/4th of the race in 2 hours. John completes 2/3rd of the race in 5/8th of the time which Lalu takes to complete 9/10th of the race. Quantity A Quantity B Lalu's Speed John's Speed$
Tap an option to check your answer.
63 $सविता आणि कविता यांच्या आजच्या वया चे गुणोत्तर 3 : 4 आहे. 5 वर्षांनंतर त्यांच्या वयाचे गुणोत्तर 4 : 5 होईल, तर सविता आणि कविता यांची आजची वये काढा. The present ages of Savita and Kavita are in the ratio 3 : 4. After five years the ratio of their ages will be 4 : 5. Find the present ages of Savita and Kavita.$
Tap an option to check your answer.
64 $3 मी, 5 मी 10 सेमी, 12 मी 90 सेमी अशी लांबी असलेले कापडाचे तीन तुकडे अचूक मोजण्यासाठी जास्तीत जास्त मोठ्या मापाची मोजपट्टी किती लांबीची असायला हवी, हे शोधा. Find the greatest possible length of a scale that can be used to measure exactly, three pieces of cloth of the following lengths : 3 m, 5 m 10 cm, 12 m 90 cm$
Tap an option to check your answer.
65 $आकृति A व B ही चौरस क्षेत्रे आहेत. A चौरसाची बाजू 8 सेमी लांब आहे, तर B चौरसाचा कर्ण 8 सेमी लांबीचा आहे. या दोन क्षेत्रफळातील फरक किती ? Figures A and B are square areas. Side of square A is 8 cm long and diagonal of square B is 8 cm long. What is the difference between the two areas ?$
Tap an option to check your answer.
66 $एका रांगेमध्ये 'A' डाव्या बाजूने 11 व्या स्थानावर आहे आणि 'B' उजव्या बाजूने 10 व्या स्थानावर आहे. जर 'A' आणि 'B' यांच्या जागांची अदलाबदल केली तर 'A' डाव्या बाजूने 18 व्या स्थानावर येतो. तर या रांगेमध्ये 'A' आणि 'B' खेरीज किती व्यक्ती असतील. In a row, 'A' is on the 11th position from the left and 'B' is on the 10th position from the right. If the positions of 'A' and 'B' are interchanged, then 'A' becomes 18th from the left. How many persons are there in the row other than 'A' and 'B' ?$
Tap an option to check your answer.
67 $रीना ने व्याजाच्या दराइतक्या वर्षांसाठी सरळ व्याजाने ₹ 1200 कर्ज घेतले जर तिने कर्ज फेडताना ₹ 432 व्याज दिले तर व्याजाचा दर किती होता ? Reena took a loan of ₹ 1200 with simple interest for as many years as the rate of interest. If she paid ₹ 432 as interest at the end of the loan, what was the rate of interest ?$
Tap an option to check your answer.
68 $जर a 60% b आहे, b 40% c आहे, c 20% d आहे, तर 6d हे 20a च्या किती टक्के आहे ? If a is 60% of b, b is 40% of c, and c is 20% of d, then what percent of 20a, is 6d ?$
Tap an option to check your answer.
69 $राम आणि श्याम हॉकी व व्हॉलीबाल मध्ये चांगले आहेत. सचिन व राम हॉकी आणि बेसबाल मध्ये चांगले आहेत. गौरव आणि श्याम, व्हॉलीबाल व क्रिकेट मध्ये चांगले आहेत. सचिन, गौरव आणि सागर, बेसबाल व फुटबॉल मध्ये चांगले आहेत. तर बेसबाल, क्रिकेट, व्हॉलीबाल आणि फुटबॉल या सर्वांमध्ये चांगला कोण आहे ? Ram and Shyam are good in hockey and volleyball. Sachin and Ram are good in hockey and baseball. Gaurav and Shyam are good in volleyball and cricket. Sachin, Gaurav and Sagar are good in baseball and football. Then who is good in all — baseball, cricket, volleyball and football ?$
Tap an option to check your answer.
70 $एका सांकेतिक भाषेत 'KAMAL' is '1626142615' असेल तर 'NO' साठी कोणता संकेत राहील ? If the code for 'KAMAL' is '1626142615', then find the code for 'NO'.$
Tap an option to check your answer.
71 $जर A $ B चा अर्थ A हे B चे वडील आहेत; A # B चा अर्थ A ही B ची बहीण आहे; A * B चा अर्थ A ही B ची मुलगी आहे; आणि A @ B चा अर्थ A हा B चा भाऊ आहे, तर R, T व M ही भावंडे आहेत हे दर्शवणारी नातेसाखळी निवडा ? If A $ B means A is the father of B; A # B means A is the sister of B; A * B means A is the daughter of B; and A @ B means A is the brother of B, then select the relation chain that indicates R, T and M are siblings ?$
Tap an option to check your answer.
72 $X या पारदर्शक कागदाची घडी दाखवणारा पर्याय निवडा. Select the fold of transparent paper sheet X from the given options.$
Tap an option to check your answer.
73 $दिलेल्या पर्यायी आकृत्यातून अशी आकृती निवडा कि ज्या आकृतीमुळे आकृती (X) पूर्ण होईल. Select a figure from the options which will complete the figure (X).$
Tap an option to check your answer.
74 $दिलेल्या चौरसात प्रश्न चिन्हाच्या जागी कोणता पर्याय येईल ? 4A 6C 2E 6P 13R 7T 8N 10P ? पर्यायी उत्तरे : In the given square, which option will replace the question mark ? 4A 6C 2E 6P 13R 7T 8N 10P ? Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
75 $खाली दोन विधाने आणि त्यावरून काढलेले निष्कर्ष दिलेले आहेत. निष्कर्षाबाबतचा योग्य पर्याय निवडा. विधान : I. काही झाडे फांद्या आहेत. II. सर्व फांद्या टोप्या आहेत. विधान : A. काही झाडे टोप्या आहेत. B. काही टोप्या झाडे आहेत. C. सर्व टोप्या फांद्या आहेत. D. सर्व फांद्या टोप्या आहेत. पर्यायी उत्तरे : Study the statements and the conclusions given below. Select logically the valid option of conclusions with respect to the statements. Statements : I. Some trees are branches. II. All branches are hats. Conclusions : A. Some trees are hats. B. Some hats are trees. C. All hats are branches. D. All branches are hats. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
76
Tap an option to check your answer.
77
Tap an option to check your answer.
78
Tap an option to check your answer.
79 $तुम्ही शहराच्या प्रदूषण नियंत्रणावर देखरेख करणाऱ्या विभागाचे प्रमुख आहात. 'ग्लोबल (जागतिक) हवा 2017' अहवाल वाचतांना तुमच्या लक्षात आले की भारतातील ओझोनशी संबंधित बालमृत्युंत वाढ होते आहे. तुम्ही, You are heading the department that looks after control of pollution in the city. While reading the report, 'State of Global Air 2017' it was evident to you that ozone related early deaths are increasing in India. You will$
Tap an option to check your answer.
80 $तुमच्या कचेरीत तुम्ही सर्वात उच्च पदावर आहात. तुमच्या हाताखालील दोन व्यक्तींना वेगवेगळ्या प्रसंगी कचेरीत येत असताना अपघात होऊन त्यांना किरकोळ दुखापतींचा त्रास झाला. भविष्यात अशा प्रकारच्या दुर्दैवी अनुभवांना टाळण्यासाठी त्यांच्या संघटनेचा नेता तुमच्याकडे एका प्रसिद्ध वास्तु तज्ञाचा सल्ला घेऊन कचेरीच्या परिसरात योग्य ते बदल करून घेण्याची विनंती करत आहे. या क्षेत्राच्या जलवायूमानाची (हवामानासंबंधीची) व भौगोलिक परिस्थितीची काळजी घेणाऱ्या वास्तुविद्याविशारदने (आर्किटेक्ट) हे माणूसस्नेही व पर्यावरण संवेदनशील परिसर रचले आहे. You are occupying the topmost position in your office. Recently two of your subordinates met with accidents and suffered minor injuries on their way to office on different occasions. The leader of their union came to you requesting you to consult a famous vastu expert and make necessary changes in the office premises and avoid these kinds of evil experiences in the future. You know the fact that the human-friendly and eco-sensitive premises are designed by an architect who has taken care of climatic and geographical conditions of the area. You will$
Tap an option to check your answer.

राशी A	राशी B
लालूचा वेग	जॉनचा वेग

Quantity A	Quantity B
Lalu's Speed	John's Speed

4A	6C	2E
6P	13R	7T
8N	10P	?

4A	6C	2E
6P	13R	7T
8N	10P	?

Want the real exam feel? Sit this paper with a 120-minute timer and get your score straight away.

Sit it as a timed mock