MPSC State Services Prelims 2021, CSAT Paper II (23 Jan 2022) question paper

80 questions · 200 marks · 120 minutes · +2.5 per correct answer, -0.62 per wrong one

Every question in the order it was set, free to read. Tap an option to check it, or open the answer. Answers open as you go; sign in free to keep opening them.

Sit it as a timed mock

विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पुरातत्त्वविद्येच्या क्षेत्रात नवीन विचारप्रवाह सुरू झाले. भौतिकशास्त्रात लागलेले शोध आणि पुरातत्त्वविद्येसाठी होणारा त्यांचा उपयोग यामुळे पुरातत्त्वविद्या अधिकाधिक शास्त्र शाखेकडे झुकली. अमेरिकन पुरातत्त्वज्ञ लुईस बिनफर्ड यांनी पुरातत्त्वीय संशोधनासाठी विज्ञानाच्या तत्त्वज्ञानाची पद्धत अनुसरण्यास सुरुवात केली. तर इंग्लंडमध्ये डेव्हिड क्लार्क यांनी मानवशास्त्र, भूगोल, पर्यावरणशास्त्र या विद्याशाखांतील संकल्पनांचा पुरातत्त्वीय पुराव्यासाठी कसा वापर करून नवपुरातत्त्वाच्या पद्धतीने कितीतरी अधिक माहिती मिळवता येते हे सप्रमाण दाखवून दिले. नवपुरातत्त्व म्हणजे शास्त्रशुद्ध पुरातत्त्व असे म्हणता येईल. जुन्या पठडीतील पुरातत्त्वज्ञांचे, उत्खनन करून मानवी संस्कृतीचा घटनाक्रम लिहिणे हे मुख्य उद्दिष्ट होते. परंतु नवपुरातत्त्वाच्या दृष्टीने हे चूक आहे; कारण पुरातत्त्वविद्या म्हणजे केवळ घटनाक्रम नव्हे, तर खोलात जाऊन इतिहासातील प्रत्येक घटनेचा कार्यकारणभाव शास्त्रोक्त पद्धतीने विश्वसनीय पुराव्याच्या आधारे स्पष्ट करणे हे पुरातत्त्वज्ञांचे कर्तव्य होय. याचे एक सोपे उदाहरण म्हणजे मोहेंजोदारो उत्खननाचा अहवाल. तिथे एकामागून एक सात वेळा वस्ती झाली आणि शेवटी सिंधु संस्कृतीचा अंत झाला. आर्यांनी भारतावर आक्रमण करून त्यांच्या मुख्य देवाने-इंद्राने-तिचा विध्वंस केला असा समज होता. हा ऋग्वेदातील म्हणजे वाङ्मयातील पुरावा, केवळ त्यावर कसा विश्वास ठेवायचा; आर्यांचे आक्रमण झाल्याचा भौतिक पुरावाच नाही. उलट पर्यावरणीय बदलामुळे सिंधु संस्कृती लयाला गेली असे दिसून येते. त्याचा शास्त्रीय पुरावा उपलब्ध झाला आहे. नवपुरातत्त्वाचा मुख्य भर कार्यकारणभावावर आहे. नवपुरातत्त्वाला आता विरोध होऊ लागला आहे. केंब्रिज विद्यापीठातील प्रा. इयान हॉडर हे त्याचे मुख्य विरोधक आहेत. त्यांच्या मते, सांस्कृतिक बदलांच्या स्पष्टीकरणासाठी केवळ शास्त्रीय पुराव्यांवर विसंबून राहणे योग्य नव्हे, तर उत्खनित वस्तूंचा योग्य अन्वयार्थ लावण्यासाठी त्या वस्तूंचा संदर्भ महत्त्वाचा आहे. म्हणून या विचारसरणीस संदर्भप्रणीत पुरातत्त्व (Contextual Archaeology) असे नाव पडले आहे. अलीकडे काही पुरातत्त्वज्ञ याच्याही पुढे गेले आहेत. मानवाच्या आर्थिक, सामाजिक परिस्थितीचा अभ्यास तर होतोच आहे. परंतु आता प्राचीन मानवाच्या मनोव्यापाराच्या अभ्यासास सुरुवात झाली आहे. धर्माचा, तत्त्वज्ञानाचा उगम कसा झाला, चित्रे काढताना प्राचीन कलाकाराच्या डोक्यात काय विचार घोळत असावेत, याचा अभ्यास आता सुरू आहे. एकविसाव्या शतकातील पुरातत्त्व खूप वेगळे असण्याची शक्यता आहे.
Later half of the twentieth century witnessed emergence of new trends in Archaeology. New discoveries in physical sciences and their application in archaeology resulted in an inclination towards sciences. American archaeologist Lewis Binford pioneered the use of the methodology of Scientific Philosophy in archaeological research. While in England, David Clarke proved that the New Archaeological method of using concepts from disciplines such as anthropology, geography and environmental sciences in furnishing archaeological evidences can extract much more information. New Archaeology can be termed as scientific archaeology. The main aim of the old school archaeologists was to establish the chronology of human culture with the help of excavations. New Archaeology considers this a mistake; as archaeology is not just about chronology. It considers that it is the duty of the archaeologists to delve deep so as to establish with reliable evidence, the cause and effect relationship behind every historical event. A simple example of this can be the report of the Mohenjodaro excavation. There were seven successive layers of habitation before the Indus civilisation finally perished. It was believed that the Aryans invaded India and destroyed the Indus civilisation under the leadership of Indra, their chief deity. This was a Rigvedic evidence of literary nature and how could it be completely relied upon ? There is no physical evidence of the Aryan Invasion. It can be seen that the Indus civilisation died away because of climatic changes. Scientific evidences conclusively proving this have been found. New Archaeology focuses on the relationship between cause and effects. New Archaeology has recently invited some criticism. Professor Ian Hodder from the Cambridge University is a major critic. According to him, it is not enough to depend only on scientific evidences for an explanation of cultural changes, but the context of excavated remains is very important for their proper interpretation. This ideology, has therefore been called as Contextual Archaeology. Now some Archaeologists have moved ahead of this ideology. Socio-economic conditions of man have always been studied, and now a study of the mentalities of ancient humans is gaining momentum. How did religion and philosophy emerge, what were the thoughts in the minds of the ancient painters - such and other things are being studied. Archaeology in the twenty-first century is indeed going to be very different.
1 $पुढील विधाने वाचून योग्य पर्याय निवडा : (a) ऋग्वेदातील निव्वळ वाङ्मयीन पुराव्यावर विश्वास ठेवणे अशास्त्रीय आहे. (b) आर्यांचे आक्रमण झाल्याचा भौतिक पुरावाच उपलब्ध नाही. (c) पर्यावरणीय बदलांमुळे सिंधु संस्कृती लयाला गेल्याचे पुरावे आहेत. पर्यायी उत्तरे : Choose the correct option after carefully reading the sentences : (a) It is unscientific to believe only the literary evidence from the Rigveda. (b) There is no material evidence available of an Aryan Invasion. (c) There are evidences proving that the Indus Civilisation ended as a result of climatic changes. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.

जोड्या लावा : (a) इयान हॉडर (i) कार्यकारणभाव (b) लुईस बिनफर्ड (ii) संदर्भप्रणीत पुरातत्त्व (c) डेव्हिड क्लार्क (iii) आंतरविद्याशाखीय पुरावे (d) नवपुरातत्त्व (iv) विज्ञानाच्या तत्त्वज्ञानाची पद्धत पर्यायी उत्तरे : Match the pairs : (a) Ian Hodder (i) Relationship between Cause and Effects (b) Lewis Binford (ii) Contextual Archaeology (c) David Clarke (iii) Interdisciplinary evidences (d) New Archaeology (iv) Method of Scientific Philosophy Answer Options :


(a) इयान हॉडर	(i) कार्यकारणभाव
(b) लुईस बिनफर्ड	(ii) संदर्भप्रणीत पुरातत्त्व
(c) डेव्हिड क्लार्क	(iii) आंतरविद्याशाखीय पुरावे
(d) नवपुरातत्त्व	(iv) विज्ञानाच्या तत्त्वज्ञानाची पद्धत


(a) Ian Hodder	(i) Relationship between Cause and Effects
(b) Lewis Binford	(ii) Contextual Archaeology
(c) David Clarke	(iii) Interdisciplinary evidences
(d) New Archaeology	(iv) Method of Scientific Philosophy

Tap an option to check your answer.

3 $एकविसाव्या शतकातील पुरातत्त्व खूप वेगळे असेल कारण : Archaeology in the twenty-first century will be very different because :$
Tap an option to check your answer.
4 $संदर्भप्रणीत पुरातत्त्वशास्त्राच्या मते : (a) संस्कृतीचा अभ्यास करताना केवळ शास्त्रीय पुराव्यांवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. (b) उत्खननात मिळालेल्या वस्तूचा संदर्भ हा वस्तूचं कार्य समजून घेण्यासाठी आवश्यक आहे. (c) आर्यांमुळे मोहेंजोदारोचा सात वेळा नाश झाला. (d) मानवी संस्कृतीचा घटनाक्रम लिहिणे हे पुरातत्त्वशास्त्राचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. पर्यायी उत्तरे : According to Contextual Archaeology : (a) It is not right to depend only on scientific evidences while studying a culture. (b) It is necessary to understand the context of an excavated material for understanding its function. (c) Mohenjodaro was destroyed seven times because of the Aryans. (d) The main aim of Archaeology is to record the chronology of human culture. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
5 $विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात पुरातत्त्वविद्येच्या क्षेत्रात कोणता नवा विचारप्रवाह रुजला ? (a) पुरातत्त्वशास्त्रामध्ये इंग्लंड आणि अमेरिकी तज्ज्ञांची मते सर्वमान्य झाली. (b) संदर्भप्रणीत पुरातत्त्वाला विरोध होऊ लागला. (c) प्राचीन मानवाच्या मनोव्यापारांच्या अभ्यासाला सुरुवात झाली. (d) पुरातत्त्वविद्या ही विज्ञानासारख्या पद्धती आणि विविध शास्त्रांच्या संकल्पना वापरू लागली. पर्यायी उत्तरे : Which new ideology took roots in Archaeology in the second half of the twentieth century ? (a) Opinions of English and American experts in Archaeology gained acceptance. (b) There was resistance to Contextual Archaeology. (c) Mentalities of the ancient humans began to be studied. (d) Archaeology began using scientific methods and concepts of sciences. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
2030 मध्ये 40 टक्के पाणी तुटवडा शहरीकरण, अन्नधान्याचे उत्पादन करण्यासाठी दबाव, लोकसंख्येची वाढ, औद्योगिकरणामुळे वाढती मागणी, त्याच प्रमाणे घरगुती वापरासाठी व ऊर्जा निर्मितीसाठी पाण्यास मागणी वाढत आहे, त्यामुळे इ.स. 2030 पर्यंत 40 टक्के पाण्याचा तुटवडा पडणार आहे. त्यामुळे जग या प्रश्नास तोंड देण्यास तयार होत आहे असे युनायटेड नेशनने सांगितले. 22 मार्च या जागतिक जलदिना पूर्वीच युनायटेड नेशनने नवी दिल्ली येथे सन 2015 मध्ये जागतिक जल अहवाल जाहिर करुन जलसंकट हा प्रश्न शासन यंत्रणेचा असून जलसंपत्तीचा अभाव असल्याचा नाही हे स्पष्ट केले. आज सुद्धा 748 दशलक्ष लोकांस सुधारीत व सुरक्षित पिण्याच्या पाण्याचा स्रोत उपलब्ध नाही. त्यामुळे सर्वात भयंकर परिणाम गरीब, गैरसोईंनी त्रस्त झालेले लोक व स्त्रियांवर होतो. भारतात भूमीगत जल अथवा कुपनलिकांमुळे क्रांती झाल्याने गरीबी दूर करण्याची क्रांती झाली असली तरी जलसिंचनासाठी मागणी वाढल्याने भूमीगत पाण्यावर प्रचंड ताण दक्षिण आणि पूर्व महाराष्ट्र व राजस्थानमध्ये पडत आहे असे अहवालात विश्लेषण करण्यात आले आहे. खरे म्हणजे एकूण यांत्रीक पद्धतीच्या विहिरी व कुपनलिकाची संख्या 1960 साली 1 दशलक्ष पेक्षा कमी वरून 2000 साली 19 दशलक्षापर्यंत वाढली. दक्षिण आशियात भूमीगत पाण्यावर मोठ्या प्रमाणात ताण पडत आहे असे अहवालात म्हटले आहे. भारत, चीन, पाकिस्तान, नेपाळ व बांगलादेश जगातील निम्मे भूमीगत पाणी वापरतात असे ही अहवालात म्हटले आहे. इ.स. 2050 पर्यंत जगाची जलमागणी 55 टक्या पर्यंत वाढणार आहे कारण वाढते उद्योगधंदे, औष्णिक ऊर्जा निर्मिती व घरगुती वापरासाठी वाढती पाण्यास मागणी होय. त्याचप्रमाणे जगात 60 टक्के जास्त अन्नधान्याचे उत्पादन करावे लागणार असल्याने व उद्योगधंद्यात पाण्याचा वापर वाढल्याने जागतिक पाण्याची मागणी 400 टक्यांनी वाढणार आहे असे अहवाल सांगतो. विशेष करून दुष्काळ सदृश्य परिस्थिती असलेल्या प्रदेशात वाढत्या शहरीकरणामुळे अचूक आणि अत्यंत केंद्रित ताण पिण्याच्या पाण्याच्या उपलब्धतेवर पडत आहे. आज जगातील 50 टक्के लोक शहरी भागात राहतात. त्यातील 30 टक्के शहरी लोक झोपडपट्टीत राहतात. इ.स. 2050 पर्यंत शहरात राहणाऱ्या लोकांची एकूण संख्या 6.3 दशलक्ष पर्यंत वाढेल असा अंदाज करण्यात आला आहे. शहरी आणि ग्रामीण भागात वाढणाऱ्या लोकसंख्येच्या प्रमाणामुळे त्यांना 70 टक्के जास्त इंधन व पाणी लागणाऱ्या उत्पादनासाठी आवश्यक असेल. अहवाल जल अनिश्चितता कमी करण्याचे उदिष्ट साध्य करण्यासाठी मोठ्या समुदायास शिफारस करतो.
40% water shortage by 2030 The world is set to face a 40% shortfall in water supplies by 2030 due to urbanisation, pressures of food production, population growth and the increasing demand from the manufacturing, domestic and energy sector; said the United Nations. Ahead of World Water Day on March 22, the UN released its World Water Report 2015 in New Delhi and stressed that the 'water crisis was one of governance and not of due to the lack of resource availability'. Even today, 748 million people do not have access to improved and safe source of drinking water and the worst affected are the poor, the disadvantaged and women. In India, the report analysed, the groundwater or tube well revolution has largely contributed to relieving poverty, but the increase in demand for irrigation has also caused severe groundwater stress in areas such as southern and eastern Maharashtra and Rajasthan. In fac, the total number of mechanized wells and tube wells rose from less than one million in 1960 to 19 million in 2000. Groundwater stress is also a larger South Asia problem the report said. India, China, Pakistan, Nepal and Bangladesh alone account for half the world's total groundwater use, the report said. "By 2050, global water demand is projected to increase by 55%, mainly due to growing demands from manufacturing, thermal electricity generation and domestic use and the world will have to produce 60 percent more food and the global water demand for industry is predicted to increase by 400 percent," said the report. Increasing urbanisation is causing specific and often highly localised pressures on freshwater resource availability, especially in drought-prone areas. More than 50% of people on the planet now live in cities, with 30% of all city dwellers residing in slums. Urban dwellers are projected to increase to a total of 6.3 billion by 2050. The growing population across urban and rural areas will need 70 percent more energy and water is required to produce almost forms of it. The report recommends a host of measures to limit water insecurity.
6 $खालीलपैकी कोणती राज्ये भूमीगत पाण्यावर प्रचंड ताण पडल्याने त्रस्त झाली आहेत ? Which of the following states suffered from severe groundwater stress ?$
Tap an option to check your answer.
7 $2030 पर्यंत खालील घटक 40% पाण्याचा तुटवडा निर्माण होण्यास कारणीभूत होणार आहेत : (a) अन्न उत्पादनासाठी ताण (b) शहरीकरण (c) जलवाहतूकची प्रगती (d) लोकसंख्या वाढ वरीलपैकी कोणता/ते घटक तुटवडा निर्माण होण्यास कारणीभूत होणार आहेत ? The following are some of the factors responsible for 40% shortfall of water by 2030 : (a) Pressure of food production (b) Urbanisation (c) Development of water transport (d) Population growth Which of the above factor/s is/are responsible for this shortfall ?$
Tap an option to check your answer.
8 $सुरक्षित पाण्याचा स्रोत उपलब्ध नसलेल्या लोकांचे गट खाली दिले आहेत. (a) गरीब लोक (b) गैरसोईंनी त्रस्त झालेले लोक (c) स्त्रिया वरीलपैकी लोकांचे कोणते गट बरोबर आहेत ? The following are some of the group of pepole who do not have access to safe water : (a) Poor people (b) Disadvantaged people (c) Women Which of the above group of people is/are correct ?$
Tap an option to check your answer.
9 $खालीलपैकी कोणते/कोणता घटक प्रामुख्याने दुष्काळ सदृश्य प्रदेशात पिण्याच्या पाण्यावर अत्यंत केंद्रित ताण पडण्यास कारणीभूत झाला/झाले आहेत ? Which of the following factor is/are responsible for highly localised pressure on freshwater resources especially in drought prone areas ?$
Tap an option to check your answer.
10 $खालीलपैकी कोणता दिवस जागतिक जलदिन आहे ? Which of the following is the World Water Day ?$
Tap an option to check your answer.
लोकसंख्या वृद्धी लोकसंख्या वृद्धी फक्त भारताची नव्हे तर पूर्ण जगाची फार गंभीर समस्या आहे. लोकसंख्येच्या दृष्टीने चीन नंतर भारत दुसऱ्या स्थानी आहे. 2035 या वर्षापर्यंत भारत लोकसंख्या वृद्धीत चीनला मागे टाकणार व जगात एक नंबर होईल जर अशीच अनियंत्रित वाढ राहीली तर, असा अंदाज व्यक्त केला गेलेला आहे. लोकसंख्येचा अभ्यास करणाऱ्या शास्त्रास लोकसंख्या शास्त्र (डेमोग्राफी) असे संबोधतात. लोकसंख्या शास्त्राच्या अध्ययनात मर्त्यता, जनन आणि स्थलांतर या तीन निर्णायक घटकांचा आंतरभाव होतो. लोकसंख्या वृद्धीत जन्म, मृत्यू व स्थलांतर यांचे मूलभूत प्रक्रियेत मापन आणि एकरूपतेचा शोध घेणे हा या शास्त्राचा मुख्य विषय आहे. लोकसंख्येच्या संदर्भात प्रसिद्ध विचारवंत प्रा. माल्थस यांनी दोन आधारतत्व सूचित केले आहेत. (i) मानवाच्या आस्तित्वासाठी त्याला अन्नाची गरज आहे. (ii) कामवासनेच्या आवेशाची गरज असणे. त्यांच्या मतानुसार लोकसंख्या वृद्धीवर बंधन नसेल तर ती भूमिती पद्धतीने वाढत जाईल (1, 2, 4, 8, .....) व अन्नधान्य हे अंकगणित पद्धतीने वाढत जाईल (1, 2, 3, 4, .....). लोकसंख्या वृद्धी नियंत्रणासाठी त्यांनी दोन प्रकारचे अवरोध सुचित केले आहेत; सकारात्मक अवरोध आणि निवारक अवरोध. लोकसंख्याचे चल दोन प्रकारचे असतात - संचित (stock) आणि प्रवाही (flow). लोकसंख्या संदर्भात माहितीचा महत्वाचा स्रोत राष्ट्रीय जनगणना आहे. जी दर दहा वर्षांनी भारतामधे केली जाते. लोकसंख्या शिरगणती 2021 ला होऊ घातली आहे. जनगणना हे प्राथमिक स्वरूपाचे दस्तऐवज असून ते खालील बाबीवर प्रकाश टाकते-लोकसंख्या वृद्धीचा कल, जन्मदर, मृत्यूदर, स्थलांतर, ग्रामीण-नागरी लोकसंख्येचे प्रमाण, लिंग प्रमाण, अनुसूचित जाति व अनुसूचित जमातींची लोकसंख्या इत्यादी. अर्थातच हे दस्तऐवज लोकसंख्या वृद्धीचा प्रश्न हाताळण्यासाठी व योग्य धोरण अंगीकारण्यासाठी, धोरण ठरवण्यास लोकसंख्या शास्त्रज्ञास मोलाची मदत करते. अनियंत्रित लोकसंख्येची वृद्धी लक्षात घेता भारत सरकारने सरकारी धोरण स्थापित केले जेणेकरून लोकसंख्येच्या कमीत कमी घटकावर परिणाम होईल. लोकसंख्या धोरणामुळे समाजातील लोकांचे सामूहिक कल्याण होईल अशी धारणा आहे. परिणामकारक लोकसंख्या धोरण हे लोकसंख्येच्या कलाविषयीचे ज्ञान, भविष्यकालीन दिशा, कारणे व संभाव्य परिणाम यावर आधारित आहे. थोडक्यात लोकसंख्या धोरण कुटुंबाचा लहान आकार, मुलींचे विलंबाने विवाह करणे, संसर्गिय रोग नियंत्रित करणे, बालमृत्यूचे दर कमी करणे व मुलांसाठी लसीकरणाचे धोरण राबवणे इ. साठी प्रोत्साहन देते. वरील सर्व कार्यक्रम योग्यरित्या राबविले तर नक्की लोकसंख्या वृद्धी कमी होऊ शकते.
Population Growth Population growth is a serious issue not only in India but all over the World. India is second largest country after China. It is estimated by 2035 India is going to surpass China and becoming number one, if population growth goes unchecked. Demography is the science of population. It includes mortality, fertility and migration as three decisive components of population growth. Its main concerns are the measurements and discovery of uniformities in the basic processes of human birth, death, population movement and population growth. Prof. Melthus well known thinker on the issue of population suggested two basic postulates (i) Food is necessary for the existence of man and (ii) Passion between the sexes is necessary. According to him, population if goes unchecked increases in a geometric ratio (1, 2, 4, 8, ........) while the subsitence increases only in an arithmetic ratio (1, 2, 3, 4, .......). He advocated two checks on population i.e. positive checks and preventive checks. Population variables are of two kinds - stock and flow. The important source of information is national censuses which is carried out in India after every ten years. Population enumeration is due in 2021. This document is considered as primary which reflects on the trends of growth, rate of fertility, rate of mortality, migration, rural - urban population, sex ratio, population of the scheduled castes and scheduled tribes etc. Needless to say, it helps to the policy planners and demographers to adopt appropriate policy measures to handle the population growth. Taking into account the unchecked growth of the population the policy instituted by the government of India to influence atleast one of the demographic components of population change. Population policy seek to enhance the welfare of the society collectively. An effective population policy rests upon knowledge about the demographic trends, its likely future course, and its causes and consequences. In short population policy promote small family norms, delayed marriage for girls, control the spread of communicable diseases, reduce infant mortality rate, immunization programmes for children etc. All these measures, if implemented properly, will definitely bring down the growth of population.
11 $वरील उतारा वाचून आपणास काय अर्थबोध होतो ? (a) वरील उताऱ्यात नातेसंबंधाची (kinship) चर्चा आहे. (b) लोकसंख्यावाढीची संक्षिप्त माहिती आहे असे ध्यानात येते. (c) हे प्राचीन इतिहासाचे वर्णन आहे. (d) लोकसंख्या वृद्धीची व लोकसंख्या वृद्धीकरिता तीन निर्णायक घटक कारणीभूत आहेत याचा अर्थबोध होतो. पर्यायी उत्तरे : What do you understand by reading the above passage ? (a) It is a discussion on kinship. (b) It is brief discussion about the population growth. (c) It is a description of an ancient history. (d) Got insight about three factors which are decisive to and for population growth. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
12 $भारतातील वाढती लोकसंख्या नियंत्रित करण्यासाठी प्रामुख्याने कोणते/ती उपाययोजना करणे अत्यावश्यक आहे ? (a) बालमृत्युदरात वाढ (b) पुरुषांना रोजगार (c) मुलींच्या विलंबित विवाहास प्रोत्साहन (d) जन्मदरात वाढ पर्यायी उत्तरे : In order to control the population growth in India which of the following measure/s is/are important ? (a) Increase in infant mortality rate (b) Employment to men (c) To promote late marriages of the girls (d) To promote fertility rate Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
13 $माल्थसच्या म्हणण्यानुसार लोकसंख्या वृद्धीवर बंधन घातले नाही तर लोकसंख्या ______ गतीने वाढत जाईल. (a) अंकगणिती (b) भूमितीय (c) गुणाकार (d) शून्य पर्यायी उत्तरे : According to Malthus population if goes unchecked increase population in ______ ratio. (a) Arithmetic (b) Geometric (c) Multiplicative (d) Zero Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
14 $भारतातील लोकसंख्या धोरण खालीलपैकी कोणत्या बाबीस प्रोत्साहन देते ? Indian population policy promote which of the following ?$
Tap an option to check your answer.
15 $लोकसंख्या जनगणने मधून काय ज्ञात होते ? (a) लोकसंख्येचे लिंग प्रमाण (b) जनन दर (c) लोकसंख्येची गतीशिलता (स्थलांतर) (d) ग्रामीण - नागरी प्रदेशात राहणारी लोकसंख्या पर्यायी उत्तरे : What we comprehend from the population census ? (a) Sex ratio of the population (b) Rate of fertility (c) Mobility of the population (d) People living in rural - urban area Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
भारतातील संघीय वित्त व्यवस्था केंद्र आणि स्थानिक सरकार यांच्यात अधिकारांचे झालेले केंद्रीकरण आणि वाटप तसेच केंद्रीय आणि स्थानिय शासन यांतील संबंध यावर आधारित सरकारांचे केंद्रीय आणि संघीय सरकार असे वर्गिकरण केले जाते. केंद्रीय व्यवस्थेत सर्व सरकारी सत्ता, संविधान, एका केंद्रीय घटकाला देते आणि स्थानिक सरकारला मिळणारी सत्ता केंद्राने दिलेल्या सत्तेवर अवलंबून असते. अशा प्रकारची सरकारी व्यवस्था इंग्लंड (यू.के.), फ्रांस, जर्मनी, ऑस्ट्रीया आणि अनेक आशियाई देशात अस्तित्वात आहे. याउलट संघीय व्यवस्थेमध्ये व्यक्तिगत राज्यांचे विभाजन आणि वितरण होते, की ज्यांचे मिळून संघीय सरकार तयार होते. सत्ता विभाजनाचे सर्वसाधारण तत्व असे असते की, संघराज्याच्या सार्वत्रिक हिताचे आणि एकात्मता निर्माण होण्यास आवश्यक नियमनातील साम्य राखणारे व्यवहार केंद्रीय सरकारास दिले जातात, तर स्थानिक पातळीवरील व्यवहार राज्य सरकारांना राखून ठेवले जातात. संघीय वित्त व्यवस्थेची दोन उत्तम उदाहरणे म्हणजे अमेरिका (यू.एस.ए.) आणि कॅनडा होय. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारताने सुद्धा संघीय सरकारी व्यवस्थेचा स्वीकार अमेरिका आणि कॅनडा प्रमाणेच केला. देशात सत्तेचे विभाजन करून संघीय सरकारची व्यवस्था केंद्र आणि राज्य सरकार मधील वित्तीय संबंध सुनिश्चित करते. परंतु, त्यात कांही खास समस्या आहेत ज्यांचा संघीय वित्त व्यवस्थेत निर्धाराने सामना करणे आवश्यक आहे. त्या म्हणजे; (i) केंद्र आणि राज्य सरकारांना दिलेली कार्ये सुयोग्यपणे पूर्ण करण्यासाठी पुरेशी महसूल साधने उपलब्ध असावीत. तथापि, आधुनिक राज्यात, त्याची नेहमीच खात्री देणे शक्य नाही, आणि प्रत्येक सरकारच्या गरजा आणि महसूल साधने यांत परिपूर्ण समतोल न साधण्याचीच शक्यता अधिक. म्हणून अशी एक यंत्रणा निर्माण करणे आवश्यक ठरते की, जी तूट आणि अधिक्य स्थितीत समायोजन घडवून आणू शकेल (ii) प्रत्येक सरकारकडे स्वतंत्र वित्तीय प्राधिकरण असावे, म्हणजेच प्रत्येक सरकारकडे दिलेली कार्ये कार्यक्षमरीत्या पूर्ण करण्यास खर्चाचे अधिकार, स्वतंत्र महसुलाची साधने आणि कर आकारण्याचे अधिकार असावेत तसेच कर्ज उभारण्याचे स्वातंत्र्य असावे आणि (iii) संघीय करांच्या प्रदानासंदर्भात राज्याराज्यातील भेदभाव टाळण्यासाठी संघराज्याच्या प्रत्येक क्षेत्रात एकसमानता सुनिश्चित करणे आवश्यक आहे.
Federal Finance in India Governments may be classified into unitary and federal depending upon the concentration and distribution of power and the relation between the central and local authorities. Under the unitary system, whole power of government is conferred by the constitution upon a single central organ and local governments derive whatever authority they possess from this central organ. This system of government is prevalent in the UK, France, Germany, Austria and most of the countries of Asia. As against the unitary system, federal system provides for a distribution and division of the individual states of which the federation is composed. The general principle of division of power is such that affairs of common interest to the federation as a whole and thus requiring uniformity of regulation are placed under the Central Government, while all local affairs are left to the state governments. The two classic examples of federal system are the USA and Canada. After Independence, India also opted for a federal system of government on the lines of the USA and Canada. The distribution of powers in countries adopting the federal system of government defines the financial relations between the central and the state governments. However, there are some special problems that have to be grappled within federal financial system. These are : (i) The sources of revenue assigned to the centre and the states should be adequate to enable them to fulfil the functions allotted to them. However, in modern states, it is frequently not possible to ensure this and it is highly unlikely that the needs and resources of each government will be exactly balanced. Therefore, it becomes necessary to evolve a mechanism of adjustments so that shortages and surpluses are evened out; (ii) Each government should have independent financial authority, i.e., each government should have separate sources of revenue, powers to levy taxes and borrow, and to incur expenditure to carry out its functions effectively ; and (iii) A certain uniformity should be ensured in all areas of the federation so that no preference is given to one state over the other as regards payment of federal taxes.
16 $खालीलपैकी कोणत्या देशानी संघीय वित्त व्यवस्था स्वीकारली आहे ? Which of the following countries have adopted a federal system of government finance ?$
Tap an option to check your answer.
17 $प्रस्तुत उताऱ्यातून याची शिफारस करण्यात आली आहे : (a) संघीय व्यवस्थेत स्वतंत्र वित्तीय प्राधिकरण असावे. (b) प्रत्येक सरकारला स्वतंत्र महसूल साधने असावीत. (c) कर आकारण्याचे स्वातंत्र्य असावे. (d) संघीय कर महसूलाचे केंद्र व राज्य सरकारांत समान वाटप व्हावे. पर्यायी उत्तरे : The present passage recommends this : (a) Independent financial authority in a federal system (b) Separate/Independent sources of revenue for each government (c) Powers to levy taxes (d) Equal disribution of federal revenue between central and state government Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
18 $केंद्र आणि राज्य सरकार यांच्यातील वित्तीय संबंध ठरविणारे घटक कोणता/कोणते ? What is/are a determinant/determinants of financial relations between the central and state government ?$
Tap an option to check your answer.

जोड्या लावा. स्तंभ - I स्तंभ - II (a) एकात्मक सरकार (i) जर्मनी, ऑस्ट्रिया (b) संघीय सरकार (ii) भारत (c) यू.के., फ्रान्स (iii) केंद्र आणि राज्य सरकारात सत्तेचे वाटप (d) यू.एस.ए., कॅनडा (iv) सर्व सत्ता केंद्र सरकारकडे केंद्रित पर्यायी उत्तरे : Match the following : List - I List - II (a) Unitary Government (i) Germany, Austria (b) Federal Government (ii) India (c) UK, France (iii) Division of power between Central and State Governments (d) USA, Canada (iv) Whole power upon Central Government Answer Options :

स्तंभ - I	स्तंभ - II
(a) एकात्मक सरकार	(i) जर्मनी, ऑस्ट्रिया
(b) संघीय सरकार	(ii) भारत
(c) यू.के., फ्रान्स	(iii) केंद्र आणि राज्य सरकारात सत्तेचे वाटप
(d) यू.एस.ए., कॅनडा	(iv) सर्व सत्ता केंद्र सरकारकडे केंद्रित

List - I	List - II
(a) Unitary Government	(i) Germany, Austria
(b) Federal Government	(ii) India
(c) UK, France	(iii) Division of power between Central and State Governments
(d) USA, Canada	(iv) Whole power upon Central Government

Tap an option to check your answer.

20 $योग्य विधान/विधाने ओळखा. (a) संघीय व्यवस्था केंद्र आणि राज्य सरकारमधील वित्तीय संबंध निश्चित करत नाही. (b) संघीय व्यवस्था राज्य सरकारामधील वित्तीय संबंध निश्चित करते. (c) संघीय व्यवस्था केंद्र आणि राज्य सरकारा मधील वित्तीय संबंध निश्चित करते. (d) संघीय सरकार व्यवस्था स्थानिक सरकारा मधील वित्तीय संबंध निश्चित करते. पर्यायी उत्तरे : Identify the correct statement/statements. (a) Federal system of government does not define the financial relations between the central and state governments. (b) Federal system of government defines the financial relations among the state governments. (c) Federal system of government defines the financial relations between the central and the state governments. (d) Federal system of government defines the financial relations between the local governments. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
प्रकाशीय वर्णपट प्रकाशाचा समावेश विद्युत चुंबकीय तरंग वर्णपटामध्ये आहे. रेडिओ तरंग (उच्च वारंवारितेचे विद्युत चुंबकीय तरंग) हे सुद्धा विद्युत चुंबकीय तरंग आहेत. विद्युत चुंबकीय तरंग (Electromagnetic Waves) हे विद्युत व चुंबकीय (शक्ती) क्षेत्र एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी प्रवाहित करत असतात. वारंवारिता (Frequency) व तरंग लांबी (Wavelength) हे विद्युत चुंबकीय वर्णपटाचे गुणधर्म आहेत. प्रकाश तरंग वर्णपटावर (spectrum) डावीकडे अतिशय कमी वारंवारिता असणारे तरंग असतात. त्यांची वारंवारिता 50 हर्टझ्स व ध्वनी तरंगाची वारंवारिता 20 हर्टझ्स ते 20 किलो हर्टझ्स असते. कमी वारंवारिता असणाऱ्या तरंगाची तरंग लांबी जास्त असते. वर्णपटावर उजवीकडे असणाऱ्या तरंगाची वारंवारिता वाढत जाणारी असते. रेडिओ तरंगाची वारंवारिता 10 किलो हर्टझ्स ते 300 गिगा हर्टझ्स इतकी असते. तसेच सूक्ष्मतरंगाची (मायक्रोव्हेव) वारंवारिता 1 गिगा हर्टझ्स ते 300 गिगा हर्टझ्स पर्यंत असते. प्रकाशीय वर्णपटामध्ये वारंवारितेची मर्यादा $3 \times 10^{11}$ ते $3 \times 10^{16}$ हर्टझ्स इतकी असते. त्यामध्ये अवरक्त (Infrared) अतिनील (ultraviolet) सह दृश्य प्रकाशाचा वर्णपटामध्ये समावेश असतो. दृश्य प्रकाश किरणांची वारंवारिता (Frequency) $4.3 \times 10^{14}$ ते $7.5 \times 10^{14}$ हर्टझ्स इतकी असते. प्रकाशीय तरंगाच्या संदर्भात वारंवारितेचा उल्लेख सहसा करत नाहीत. त्याऐवजी तरंग लांबी (Wavelength) चा उल्लेख केला जातो. तरंग लांबी शक्यतो मीटर ह्या एककामध्ये दोन उंचवट्यामधील अंतर मोजण्यासाठी केला जातो. प्रकाशाची तरंग लांबी अतिशय कमी असते, ती नॅनोमीटर अथवा मायक्रोमीटर एककामध्ये मोजली जाते. दृश्य प्रकाश किरणांची तरंग लांबी मर्यादा रंगानुरुप 400 ते 700 नॅनोमीटर किंवा 0.4 ते 0.7 मायक्रोमीटर इतकी असते. जांभळ्या रंगाच्या प्रकाशाची तरंग लांबी कमी असते, तर अवरक्त (Infrared) प्रकाश किरणांचा स्रोत मुख्यत: उष्णता ऊर्जाच असतो. दृश्य किरणांपलीकडे उजवीकडे अतिनील किरणांची मर्यादा असते. प्रकाश किरण सरळ रेषेतच प्रवास करतात. मेणबत्ती किंवा विद्युत दिव्यामधून निघालेले प्रकाश किरण सर्व दिशांनी सरळ रेषेतच प्रवास करतात. प्रकाशाचा वेग 300,000,000 मीटर प्रतिसेकंद इतका, म्हणजेच 1,86,000 मैल प्रतिसेकंद इतका असतो. प्रकाशाचा वेग तो ज्या माध्यमातून प्रवास करतो त्यावर अवलंबून असतो. वर दिलेला प्रकाशाचा वेग हवेमधून किंवा निर्वात पोकळीतून प्रवासाचा वेग दर्शवित आहे. काचेच्या माध्यमातून प्रवास करताना प्रकाशाचा वेग कमी होतो. प्रकाश किरणांमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारांनी बदल करता येतो. भिंगाच्या सहाय्याने प्रकाश किरणांचे केंद्रीकरण किंवा विकेंद्रीकरण करता येते. भिंगाच्या सहाय्याने कॅमेरा, द्विनेत्री (बायनाक्युलर), सूक्ष्मदर्शी (मायक्रोस्कोप) आणि दुर्बिणी (टेलीस्कोप) तयार करता येतात. प्रकाशाचा परिवर्तनाचा नियम असे सांगतो की पटलावर येणाऱ्या प्रकाशकिरणांचा कोन हा परावर्तित होणाऱ्या प्रकाशकिरणांच्या कोनाइतकाच असतो. अपवर्तन हा प्रकाशाचा दुसरा गुणधर्म आहे. प्रकाश किरणांचे वक्रीभवन जेव्हा प्रकाश एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात प्रवेश करतो तेव्हा होते. तरंग लांबी, वारंवारिता आणि प्रकाशाचा वेग यांचा एकमेकांशी संबंध असतो. तरंग लांबी आणि वारंवारिता यांचा एकमेकांशी व्यस्त संबंध असतो. प्रकाशाचे एकक लांबी मध्ये नेहमी नॅनोमीटर किंवा मायक्रोमीटरमध्ये दिले जाते.
The Spectrum of Light The light is kind of electromagnetic spectrum. Radio waves are electromagnetic in nature. Any electromagnetic wave is made up of electric and magnetic fields that travel through space from one place to another. The basic characteristics of the electromagnetic radiation are its frequency and wavelength. To put light waves into perspective with lower radio and other frequencies. The left end of the spectrum is very low frequency electrical signals such as AC power 50 Hz and audio or sound frequencies in 20 Hz to 20 kHz range. These are the lower frequencies that have long wavelengths. Higher up frequency scale to right is wide range of radio frequencies. Radio frequencies range from 10 kHz to 300 GHz. Microwaves extends from 1 to 300 GHz. Even further up the scale we find visible light. The frequency of Optical spectrum is in the range of $3 \times 10^{11}$ to $3 \times 10^{16}$ Hz. This includes infrared and ultraviolet as well as visible parts of the spectrum. The visible spectrum is $4.3 \times 10^{14}$ to $7.5 \times 10^{14}$ Hz. But we are rarely referred to the frequency of light. Instead we state light in a distance measured in terms of the meters between peaks of wave. Light waves are very short and are usually expressed in Nanometers or microns (one millionth of a meter). Visible light is in the range of 400 to 700 nanometers (nm) or 0.4 to 0.7 micrometers (µm) depending upon colour of light. Short wavelength light is violet and long wavelength light is red colour respectively. Right below the visible light is region of infrared rays cannot be seen. The source of most infrared is heat. Right above visible spectrum is ultraviolet range. Infrared and ultraviolet are included in what we call as optical spectrum. Beyond that are x-rays, gamma rays and cosmic rays. Light travels in a straight line. Light rays emitted by a candle or a light bulb, move out in the straight line in all directions. Light travels at the speed of 300,000,000 meter/second. i.e. 1,86,000 miles/s. The speed of the light depends upon the medium through which light passes. The above speed of light is in the free space means light travelling in air or vacuum. When light travels through glass medium its speed lowers. Light can be manipulated in many ways. Lenses are widely used to focus, enlarge or to decrease the size of the light waves from same source. Lenses permit useful devices such as cameras, binoculars, microscopes, and telescopes. Reflection and refraction are the important characteristics of light. The law of reflection state that angle of reflection is equal to angle of incidence. Refraction is another characteristic of light states that it's bending of the light when light rays passes through one medium to another. There is relation between wavelength, frequency and speed of the light. Wavelength is inversely proportional to frequency. Unit of the light is generally expressed in terms of nanometers or micrometers.
21 $प्रकाशाच्या वर्ण पटामध्ये कोणत्या प्रकाशाचा समावेश असतो ? Optical spectrum consist of ______.$
Tap an option to check your answer.
22 $प्रकाशाचा वेग ______ असतो. Speed of light is ______.$
Tap an option to check your answer.
23 $प्रकाशाचे एकक सहसा ______ मध्ये दिले जाते. Light unit is generally expressed in ______.$
Tap an option to check your answer.
24 $प्रकाश तरंग मुख्यत: ______ स्वरूपात असतात. Light is generally in the form of :$
Tap an option to check your answer.
25 $अवरक्त प्रकाश किरणांची वारंवारिता ही जांभळ्या रंगाच्या प्रकाश किरणा पेक्षा ______. Frequency of infrared light is ______ than violet light.$
Tap an option to check your answer.
जीवनसत्त्वे जीवनसत्त्वे ही सेंद्रिय घटके बऱ्याच अन्नपदार्थांमध्ये अतिशय कमी प्रमाणात असतात. शरीरातील बऱ्याच महत्त्वपूर्ण कार्यांमध्ये त्यांची गरज असते; त्याचप्रमाणे बरीचशी जीवनसत्त्वे ही काही प्रमुख पोषकांच्या वापरासाठी जसे की प्रथिने, चरबी, कार्बोहाइड्रेट वगैरे कामात येतात. जरी जीवनसत्त्वे ही अतिशय कमी प्रमाणात वापरात येतात; तरी ती आरोग्य आणि शरीराच्या स्वास्थ्यासाठी अत्यंत जरूरी असतात. ह्या जीवनसत्त्वांचा जेव्हा त्यांच्या कार्यानुरूप शोध लागला परंतु त्यांची रासायनिक घडण पूर्ण माहित नव्हती तेव्हा त्यांना जीवनसत्त्व A, जीवनसत्त्व B, जीवनसत्त्व C, जीवनसत्त्व D अथवा त्यांच्या प्रमुख उपयोगासाठी जसे की; अँटिझेरोथैलेमिक, अँटिन्युरीटीक, अँटिस्कॉरब्युटिक आणि प्रतिजैविक जीवनसत्त्वे असे संबोधण्यात येत होते. ह्या जीवनसत्त्वांची रासायनिक घडण पूर्ण समजल्यानंतर त्यांना आता रेटिनॉल, थायमिन्, रिबोफ्लेविन, एस्कॉर्बिक आम्ल आणि कोल-कॅल्सीफेरॉल ह्या नावाने ओळखले जाते. जीवनसत्त्वांचे सर्वसाधारणपणे वर्गीकरण हे पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे अथवा चरबीमध्ये विरघळणारी जीवनसत्त्वे असे केले जाते. B कॉम्प्लेक्स जीवनसत्त्वे आणि एस्कॉरबिक आम्ल हे आधीच्या वर्गात येतात तर जीवनसत्त्वे A, D, E आणि K हे चरबीमध्ये विरघळणारी असतात. पाण्यात विरघळणारी जीवनसत्त्वे शरीरात साठून न रहाता; ती उत्सर्जित केली जातात तर चरबीमध्ये विरघळणारी जीवनसत्त्वे ही शरीरात साठवली जातात. ह्याच कारणामुळे चरबीमध्ये विरघळणाऱ्या जीवनसत्त्वांचा जीवनसत्त्व A आणि D ह्यांचा अतिरेक हा घातक होवू शकतो. रेटिनॉल अथवा जीवनसत्त्व A हे अंधुक प्रकाशातही स्पष्ट दिसण्यासाठी जरूरी असते, त्यामुळेच A जीवनसत्त्वाची कमतरता ही रातांधळेपणा आणते. जीवनसत्त्व A चे आणखी एक कार्य म्हणजे एपिथेलीअल् उतकाला स्वस्थ्य राखणे. रेटिनॉल अथवा जीवनसत्त्व A हे काही पदार्थांमध्ये जसे की लोणी, तूप, दूध, अंड्यातील बलक, प्राण्यांचे काळीज इत्यादी मध्ये असते. वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थांमध्ये जीवनसत्त्व A हे रेटिनॉल ह्या प्रकारात नसते. ह्या अन्नपदार्थांमध्ये पिवळ्या रंगाचे-कॅरोटिन-नावाचे रंग द्रव्य असते जे शरीरात गेल्यावर जीवनसत्त्व A मध्ये बदलते म्हणून त्यांना "प्रोव्हिटॅमीन् A" असे संबोधले जाते. जीवनसत्त्व D हे हाडांच्या वाढीसाठी आणि कॅल्शियमच्या चयापचयासाठी जरूरी असते. खाद्यपदार्थांमधून आलेले कॅल्शियम आतड्यात आल्यानंतर शोषून घेऊन ते हाडांमध्ये जमवण्याचे महत्त्वाचे काम जीवनसत्त्व D करते. सूर्यप्रकाशातील अतिनील किरणे ही त्वचेमध्ये असलेल्या कोलेस्टेरॉल डेरीव्हेटिवचे जीवनसत्त्वे D मध्ये रूपांतर करतात. जीवनसत्त्व D ची कमतरता ही रिकेटस् आणि ऑस्टिओमॅलेशियाला कारणीभूत ठरते. लहान मुलांमध्ये जीवनसत्त्व D चे प्रमाण 200 - 400 IU एव्हढे असावयास हवे; जे उष्णकटिबंधीय देशांमध्ये सूर्यप्रकाशात सहज उपलब्ध असते.
Vitamins Vitamins are organic substances present in small amount in many foods. They are required for carrying out many vital functions of the body and many of them are involved in the utilization of the major nutrients like proteins, fat and carbohydrates. Although they are needed in small amounts, they are essential for health and well-being of the body. When these vitamins are discovered on the basis of their function and before their chemical nature fully elucidated, they used to be designated by affixing the letter A, B, C, D or in terms of their major functions, viz Antixerophthalmic, Antineuritic, Antiscorbutic and Antirachatic Vitamins. After establishing the chemical nature of these Vitamins, they are now refered to by their chemical names such as Retinol, Thiamin, Riboflavin, Ascorbic Acid and Chole-calciferol. Vitamins can be broadly classify as water soluble and fat soluble vitamins. B-complex Vitamins and Ascorbic Acid belong to the former group while Vitamin A, D, E, K are the fat soluble Vitamins. Water soluble Vitamins are not accumulated in the body, but are readily excreted while fat soluble Vitamins are stored in the body. For this reason, excessive intake of fat soluble Vitamins, Vitamin A and D can prove toxic. Retinol or Vitamin A is necessary for clear vision in dim light. Lack of Vitamin A thus leads to night blindness. Another function of vitamin A is to maintain the integrity of epithelial tissue. Retinol or vitamin A is present in some foods like butter and ghee, whole milk, curd, egg yolk, liver etc. In vegetables food Vitamin A is not present as Retinol. These food contain yellow pigment called Carotene which is converted into Vitamin A in the body. So they are termed as Provitamin A. Vitamin D is required for bone growth and calcium metabolism. It plays an important role in the absorption of dietary calcium from the intestine and its deposition in bone. Vitamin D is formed in the skin by Ultraviolet rays present in sunlight which convert a cholesterol derivative present in the skin to Vit. D. Lack of Vitamin D leads to rickets and osteomalacia. The Vitamin D requirement of child is placed between 200 - 400 IU; which may be obtained in great measures in tropical countries through exposure to sunlight.
26 $खाली दिलेल्या वाक्यामधील कुठले वाक्य हे जीवनसत्त्व 'D' च्या बाबतीत खोटे आहे ? Which of the following statement regarding Vitamin 'D' is false ?$
Tap an option to check your answer.
27 $लहान मुलांमध्ये जीवनसत्त्व 'D' चे प्रमाण एव्हढे लागते ______. Requirement of Vitamin 'D' in child is ______.$
Tap an option to check your answer.
28 $वनस्पतीजन्य अन्नपदार्थांमध्ये रेटिनॉल्च्या ऐवजी खालील रासायनिक घटक असते : In vegetable foods, instead of Retinol following chemical is present :$
Tap an option to check your answer.
29 $जीवनसत्त्वांचे वर्गीकरण असे केले जाते ______. Vitamins are classified as ______.$
Tap an option to check your answer.
30 $खालील वाक्ये नीट अभ्यासा : (a) रेटिनॉल, थायमिन्, रिबोफ्लेविन आणि कोले-कॅल्सिफेरॉल ही जीवनसत्त्वे आहेत. (b) जीवनसत्त्वे कमी प्रमाणात जरूरी असतात. (c) ॲस्कॉर्बिक आम्ल, रेटिनॉल आणि क्लोरोफीन ही जीवनसत्त्वे आहेत. (d) जीवनसत्त्व 'A' चे जरूरीपेक्षा जास्त ग्रहण करणे हे रातांधळेपणास कारणीभूत होते. वरीलपैकी कोणते पर्याय/पर्याये सत्य आहेत ? Read the following statements : (a) Retinol, Thiamin, Riboflavin and Chole-calciferol are Vitamins (b) Vitamins are needed in small quantities (c) Ascorbic acid, Retinol and Chlorofin are Vitamins (d) Excessive intake of vitamin 'A' can lead to night blindness Which of the option given above is/are correct ?$
Tap an option to check your answer.
मोल हे असे एक रासायनिक प्रजातींचे SI एकक आहे की जे नेहमीच त्या रासायनिक प्रजातीच्या/पदार्थाच्या सूत्रांशी संबंधित असते आणि त्यात $6.022 \times 10^{23}$ , ॲव्होगॅड्रोच्या क्रमांकाइतके त्या पदार्थाच्या सूत्राचे कण असतात. ग्रॅमरेण्वीय वस्तुमान हे त्या रासायनिक पदार्थाचे ग्रॅममध्ये प्रदर्शित केलेले वस्तुमान असते आणि ते आपण त्या रासायनिक पदार्थाच्या सूत्रातील मुलद्रव्यांच्या अणुंच्या अणुभारांची बेरीज करून मिळवू शकतो. उदा. हायड्रोजन क्लोराइडचे ग्रॅमरेण्वीय वस्तुमान, 36.5 ग्रॅम हे आपण हायड्रोजनचे अणुवस्तुमान 1 आणि क्लोरिनचे अणुवस्तुमान 35.5 ग्रॅम यांची बेरीज करून मिळवता येते. वायुरूप पदार्थांचे ग्रॅमरेण्वीय घनफळ हे त्या वायुरूप पदार्थाच्या मोलचे, मानक दाब 1 atm = 101.325 kPa आणि तापमानात (273 K) मोजलेले घनफळ, हे 22.4 घन-डेसिमीटर इतके असते. हेच घनफळ आपण कोणत्याही इतर दाब आणि तापमानाच्या घनफळात सामान्य वायु समीकरण $\frac{P_1V_1}{T_1} = \frac{P_2V_2}{T_2}$ वापरुन मिळवू शकतो. रसायनज्ञ रासायनिक पदार्थांची संहति दोन प्रकारे : घनफळ (तापमानावर अवलंबून) आधारित : ग्रॅमरेणुता (M), प्रसामान्यता (N), सूत्रसंहति (F) आणि वस्तुमान (तापमानावर अवलंबून नाही) आधारित : मोललता (m), ग्रॅमरेणुअंश ( $\chi$ ) प्रदर्शित करतात. ग्रॅमरेणु संहति, M, ही एक घनडेसिमीटर द्रावणात त्या द्राव्याचे किती मोल आहेत ह्यावर ठरते. प्रसामान्यता, N, हे असे एक संहतिचे जास्त सोईस्कर एकक आहे की त्यात विश्लेषणीय सममुल्याची संख्या (माहित नसलेली) = मानक अभिक्रियाकारकाची संख्या (माहित असलेली) आणि ह्याचमुळे अनुमापनी विश्लेषणात अभिक्रिया समीकरणमितीची आवश्यकता नसते. प्रसामान्यता, N, ही एका घनडेसिमीटर द्रावणात त्या द्राव्याची किती सममुल्ये आहेत ह्यावर ठरते. एखाद्या रासायनिक अभिक्रियाकारकाची सममुल्य संख्या, ही त्या अभिक्रियाकारकाचे वस्तुमान आणि त्याचाच सममुल्यभार यांचे गुणोत्तर असते. अशी आहे द्राव्याच्या सममुल्यभाराची व्याख्या. "त्या द्राव्याचे असे वस्तुमान की ज्यात 1 भाग हायड्रोजन आहे, जे 1 भाग हायड्रोजनशी अभिक्रिया करते किंवा 1 भाग हायड्रोजन विस्थापित करते". बाजारात संहत अभिकारके उदा : आम्ल, अल्क उपलब्ध असतात. रोजच्या प्रयोगांकरिता, प्रयोगशाळेमध्ये यांचं संहत अभिकारकांचे विरल द्रावण योग्य प्रमाणात पाणी मिसळुन करणे गरजेचे असते. हे विरलन, संहत द्रावणातील मोलसंख्या किंवा सममुल्य संख्या ही विरल द्रावणातील मोलसंख्या किंवा सममुल्य संख्ये इतकीच असली पाहिजे ह्या महत्वाच्या पायावर अवलंबून असते. वस्तुमानावर अवलंबून असलेली; मोललता (m) म्हणजेच एका किलोग्रॅम द्रावकामध्ये विरघळवलेल्या द्राव्याची मोलसंख्या आणि ग्रॅमरेणुअंश, ( $\chi$ ) हा एका द्राव्याच्या द्रावणामध्ये त्याच द्राव्याचा ग्रॅमरेणुअंश ही दोन एकके आहेत. (अणु वस्तुमान : H = 1, He = 4, Ne = 20, N = 14, O = 16, S = 32, Cl = 35.5, Ar = 40, Ag = 108)
The mol is a SI unit of the amount of a chemical species/substance. It is always associated with the formula and contains $6.022 \times 10^{23}$ , Avogadro's number of particles of the species represented by that formula. The molar mass of any chemical substance is the mass in gram of one mol of that substance, this can be obtained by adding the atomic weights of the component elements present in the formula of the substance (eg. molar mass of HCl is obtained by adding atomic weight of H ie 1 and Cl ie 35.5 = 36.5 g). The molar volume, ie 22.4 dm³ is the volume of one mol of any gas (assumed to behave ideally) at 273 K and 1 atm = 101.325 kPa pressure (STP). This volume can be converted to the volume under any condition of temperature and pressure by using general gas equation $\frac{P_1V_1}{T_1} = \frac{P_2V_2}{T_2}$ . Chemists express the concentration of chemical species on the basis of volume (temperature dependent) ie molarity (M), normality (N), formality (F) etc. as well as mass (temperature independent) ie molality (m), mole fraction ( $\chi$ ) etc. The molar concentration, M, of a solution of any chemical species is the number of mol of that species present per dm³ of the solution. Normality, N, is a more convenient unit of concentration as the number of equivalents of an analyte (unknown concentration) present = the number of equivalents of the standard reagent (known concentration) added. As a consequence, the stoichiometry of the reaction need not be derived every time a titrimetric analysis is performed. Normality is the number of equivalents of the solute present per dm³ of the solution. The number of equivalents is the ratio of weight in gram of the solute to the equivalent weight of that solute. The equivalent weight of the solute then needs to be known which is defined as "the weight which contains, combines with or displaces one part by weight of hydrogen". Commercially available reagents ie acids and bases are highly concentrated. To use them in laboratory for routine experiments, one needs to dilute the solutions with definite quantity of water. The total number of equivalents or mol in both, concentrated and dilute solution, must be the same is the basis of this dilution. The mass based concentration units are molality, m, ie the number of mol of solute dissolved in a kg of solvent and mole fraction, $\chi$ , ie the fraction of the total number of mol of that component present in the given solution. (Atomic weights : H = 1, He = 4, Ne = 20, N = 14, O = 16, S = 32, Cl = 35.5, Ar = 40, Ag = 108)
31 $\text{N}_2$
Tap an option to check your answer.
32 $समुद्रपातळीवर असलेल्या प्रयोगशाळेत वापरण्यासाठी, वर्षाच्या कोणत्याही दिवशी खालीलपैकी सगळ्यात योग्य संहति एकक/एकके ______ हे/ही आहे/आहेत. On any day of the year, to use in laboratories at sea level the most correct concentration unit/s is/are ______.$
Tap an option to check your answer.
33 $\text{H}_2\text{SO}_4$
Tap an option to check your answer.
34 $\text{H}_2$
Tap an option to check your answer.
35 $\text{HNO}_3$
Tap an option to check your answer.
संकल्पनात्मक पातळीवर मूलभूत संरचनेची कल्पना अत्यंत पवित्र नाही. परंतु परिस्थितीची तशी मागणी असेल तर बदल करता येणे शक्य आहे असे म्हणता येईल. एक उदाहरण पुरेसे आहे : घटनाकारांना अपेक्षित असलेले संघराज्य दोन पातळ्यांवर स्थित शासनांमधील सत्ता वाटपाच्या योजनेवर आधारित होते. एक केंद्र पातळीवर व दुसरे राज्य पातळीवर. 73 व्या आणि 74 व्या घटनादुरुस्ती कायद्यांनी संघ आणि राज्य याशिवाय 'तिसरी पातळी' तयार करून घटनेच्या मूलभूत चौकटीत बदल केले आणि एका अर्थी घटनेच्या मूलभूत संरचनेचे उल्लंघन केले असे म्हणता येईल. शासनाच्या द्विस्तरीय संरचनेला 'बिघडविण्यात' आले असे वरपांगी वाटत असले तरी ह्या बदलामुळे अस्तित्वात असलेल्या संघराज्य संरचनेपेक्षा अधिक विकेंद्रीत स्वरूपाचे संघराज्य अस्तित्वात आले असे म्हणता येईल. घटने मध्ये अनुस्यूत असलेल्या 'लोकशाही विकेंद्रीकरणाच्या' संकल्पनेला आकार दिल्यामुळे या घटना दुरुस्तीमध्ये घटनेच्या सजीव स्वरूपाचे प्रतिबिंब दिसून येते. त्याच बरोबर 'समाजवाद' व 'धर्मनिरपेक्षता' या संज्ञांचा अंतर्भाव घटनेच्या मूलभूत संरचनेला धक्का देणारा ठरत नाही, कारण या गोष्टीसाठी साधारण सहमती होती. खरेतर पुढे जाऊन 1991 मध्ये आलेल्या नवीन आर्थिक धोरणामुळे समाजवाद या संकल्पनेचे महत्त्व लोपले आहे असे म्हणता येईल. अर्थातच, घटनेच्या संरचनेतील मूलभूत अथवा पायाभूत समजली गेलेली मूल्ये पूर्णपणे अबाध्य वा पवित्र समजण्याची गरज नाही हे स्पष्ट आहे. बदलत्या काळातील गतिमान अशा नव्या सामाजिक, राजकीय व आर्थिक परिस्थिती बरोबर जुळवून घेण्यासाठी अत्यंत आवश्यक वाटल्यास ह्या मूल्यांना बदलणे शक्य आहे हे समजून घेतले पाहिजे. मूलभूत संरचनेचा सिद्धांत संसद व सर्वोच्च न्यायालय यांच्या मध्ये विवादाची भूमी तयार करतो. त्याच बरोबर या सिद्धांताने कायदे निर्मितीचे संसदेचे कार्य व सर्वोच्च न्यायालयाच्या भारतीय घटनात्मक लोकशाही प्रक्रियेची सलगता टिकविण्याची जबाबदारी यांच्या मध्ये एक नाजुक समतोल देखील निर्माण केला आहे.
Conceptually, the idea of basic structure is not sacrosanct, but is not amenable to change if circumstances so require. An example will suffice here. The federalism that the founding fathers prefered was articulated as a scheme of distribution of power between two layers of government - one at the Union Level and other at the Provincial Levels. The Seventy-Third and Seventy-Fourth Amendment Acts, in fact, altered the basic structure of the constitution by introducing 'a third tier' besides the Union and States and was therefore 'Violative' of the basic structure. The introduction of a third tier is a striking distortion in the prevalent two - tier structure of governance because this change is in the direction of greater federalism than what exists. However, these amendments were appreciated for having translated the notion of 'democratic decentralization' into practice and are thus reflective of the organic nature of the Constitution. Similarly, the introduction of the terms, like 'Socialism' and 'Secularism' (though the former considerably cost its salience with the adoption of the 1991 New Economic Policy) did not disrupt the basic structure simply because these changes evidently commanded 'general assent'. What is thus critical is the fact that the values of the Constitutional structure that are considered 'basic' or 'fundamental' are not entirely sacrosanct, but are amenable to change if it is absolutely necessary to keep pace with the Social, Political and Economic milieu. Although the basic structure doctrine creates a contentious space, it none the less has struck 'a balance, if an uneasy one,... between the responsibilities of Parliament and the Supreme Court for protection of integrity of the seamless web [of Constitutional Democracy in India].'
36 $73 व्या व 74 व्या घटना दुरुस्ती कायद्या द्वारे पुढीलपैकी काय प्रस्तावित केले गेले ? (a) शासनाचा तिसरा स्तर (b) लोकतांत्रीक विकेंद्रीकरण (c) मतदानाचे वय 21 वरून 18 वर घटविले (d) केंद्रशासित प्रदेशांसंबंधी नियमन अचूक उत्तराचे पर्याय : What was introduced by the 73rd and the 74th Constitutional Amendment Acts ? (a) third tier of government (b) democratic decentralisation (c) reduced the age of voting from 21 to 18 (d) rules regarding union territories Correct Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
37 $1991 साली भारत सरकारने स्वीकारलेल्या नवीन आर्थिक धोरणामुळे पुढीलपैकी कोणत्या मूल्याचे महत्त्व कमी झाले ? (a) समाजवाद (b) धर्मनिरपेक्षता (c) लोकशाही (d) संघराज्यवाद अचूक उत्तराचे पर्याय : Which value cost its salience with the adoption of the 1991 New Economic Policy ? (a) Socialism (b) Secularism (c) Democracy (d) Federalism Correct Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
38 $पुढीलपैकी कुठल्या विधानाने 'साधारण सहमती' दर्शविली जाते ? (a) सामान्य जनतेचा पाठिंबा. (b) एखाद्या संकल्पनेचा उदय किंवा विकासाला सर्वांचे मतैक्य. (c) मतदार व त्यांच्या संसदेतील प्रतिनिधींच्या मते एखाद्या योजनेला मान्यता. (d) सामान्य जनांच्या सामायिक बुद्धी संबंधी साधारण संकल्पना. अचूक उत्तराचे पर्याय : Which of the following statements imply 'general consent' ? (a) support among the people. (b) general rise or growth of a concept with agreement from all. (c) acceptance among the electorate and their representatives in Parliament about a policy. (d) doctrine about the general collective intellect of common people. Correct Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
39 $1991 साली स्वीकारलेले नवे आर्थिक धोरण ______. The New Economic Policy adopted in 1991 was ______.$
Tap an option to check your answer.
40 $घटनेच्या मूलभूत संरचने संबंधी काही बाबींमध्ये घडवून आणलेल्या बदलांचे समर्थन कोणत्या कारणांनी करता येते ? (a) संसदेतील बहुमतात असलेल्या पक्षाची इच्छा आहे म्हणून. (b) बदलत्या काळाबरोबर गती राखण्यासाठी पूर्णपणे आवश्यक आहे म्हणून. (c) सामाजिक, आर्थिक व राजकीय परिस्थितीच्या संदर्भात तो बदल आवश्यक आहे म्हणून. (d) अस्तित्वात असलेल्या अधिकारांच्या मूल्य वृद्धिच्या स्वरूपातील बदल करण्यासाठी. अचूक उत्तराचे पर्याय : On what grounds are changes in aspects of the basic structure of the Constitution Justified ? (a) Because it is the wish of the majority party in Parliament. (b) Because it is absolutely necessary in order to keep pace with changing times. (c) If the change is necessary in the context of Social, Economic and Political Milieux. (d) If the change is in the form of value addition to existing rights. Correct Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
जे आहे त्याचा स्वीकार करून त्यातून सौंदर्य निर्मिण्यासाठी प्रयत्नपूर्वक झटणे म्हणजेच नैतिक प्रगती. एखादी व्यक्ती घ्या. किती भिन्न-भिन्न वृत्ती, प्रवृत्ती त्या व्यक्तीच्या ठायी असतात! किती राग-द्वेष, किती वासना-विकार, किती चंचलता, किती लहरीपणा! परंतु अशातूनच सौंदर्य निर्मावयाचे आहे. या मातीतूनच मांगल्याचा साक्षात्कार करून घ्यावयाचा आहे. हीच आपली सामुग्री, हेच साहित्य. एखादा नीतिशास्त्रज्ञ जर ही मिळालेली पुंजी भिरकावून देईल किंवा तिचा नाश करील तर ते योग्य नाही होणार. जे मिळालेले आहे ते स्वीकारले पाहिजे आणि त्याच्या आधारावर उच्च इमारत बांधावयास हिंमतीने उभे राहिले पाहिजे. जे आहे त्याचा स्वीकार करणे व त्याचीच नीट व्यवस्था लावणे एवढ्याने मनुष्याला कधीही समाधान नसते. त्याला पुढे नेऊ पाहणारी, उच्चतर जीवनाकडे नेणारी एक अमर, प्रबळ प्रेरणा त्याच्या अंतरंगात असते. ही प्रेरणा, ही आतील ऊर्मी मनुष्याला स्वस्थ बसू देत नाही. जे आहे ते सांभाळणे एवढेच जीवनाचे साध्य नाही. जे आहे ते उदात्त करणे हा जीवनाचा अंतिम हेतू आहे. ही जीवनाची उदात्तता आहे. प्रत्येकातला अधिकाधिक अर्थ समजून घ्यावयाचा असतो. अधिकाधिक पूर्णपणे जगावे असे त्याला वाटत असते. तो वाढत असतो, स्वत:च्या पलीकडे जातो. बीजाचा विशाल वृक्ष होतो. तो काही तरी होत जातो, बनत जातो, हेच त्याचे व्यक्तित्व; हेच त्याचे विशेष अस्तित्व; हेच विकसन. परिस्थितीशी जमवून घेणे म्हणजे नैतिक जीवन असा जर आपण अर्थ केला, तर जोपर्यंत परिस्थिती बदलत आहे तोपर्यंत हे नैतिक जीवनही थांबणार नाही. तेही बदलत राहील आणि म्हणूनच जीवनाची जी बाह्य रूपे प्राचीन काळात दिसत ती आज नाही दिसणार. जीवनाच्या त्या स्वरूपाची पुनरावृत्ती नाही होणार. तसेच्या तसे भूतकालीन जीवन आजही आम्ही जगू असे म्हटले व समजू या की ते शक्य झाले, तरी ते इष्ट होणार नाही. आजच्या काळी पूर्वीचे रजपूत योद्धे किंवा मध्ययुगातील वीर पुरुष शक्य नाहीत. ते नमुने आजच्या परिस्थितीत असंभाव्य आहेत. आणि परिस्थिती बदलतच नसेल तर? सदा सर्वदा तीच परिस्थिती सभोवती सर्वत्र असेल तर? तरीही प्रश्न सुटत नाही कारण आपली ध्येये नेहमी बदलत असतात. केवळ परिस्थितीशी जुळवून घेण्यात खरे नैतिक जीवन नाही. आपल्या ध्येयांना परिस्थिती अधिकाधिक अनुकूल करणे यातच खरोखर नैतिक जीवनाचा आत्मा आहे. परिस्थितीला असा आकार द्यायचा, की तिच्यातून आपली ध्येये उत्तरोत्तर अधिक प्रकट व्हावी. जे आहे त्याचा नम्रपणे स्वीकार करणे, जी परिस्थिती आहे तिच्याशी जुळवून घेणे यातही एक प्रकारची शांती आहे, हीही एक प्रकारची पूर्णता आहे; परंतु ही मानवी जीवनाची परिपूर्णता नव्हे, हा मनुष्यत्वाचा विकास नव्हे. ही शांती खरी आध्यात्मिक नव्हे. जे आहे ते घेऊन त्यातून हिंमतीने नवीन निर्मिले पाहिजे. जी परिस्थिती आहे, तिला आपल्या हेतूच्या पूर्ततेसाठी अनुकूल करून घेतले पाहिजे. हा पुरुषार्थ आहे. एखाद्या गोगलगायीप्रमाणे कठीण कवच अंगावर घेत परिस्थितीशरण असे राहणे हे वीराचे काम नाही. जो जगाला वर उचलतो तो खरा वीर. जग ज्या तऱ्हेचे असावे असे आपणास वाटते, त्या तऱ्हेचे ते थोडेफार करण्यासाठी खटपट करणे हे मनुष्याचे खरे काम. जग आहे त्यापेक्षा अधिक चांगले करणे, अधिक उच्च पातळीकडे ते नेणे यात खरे भूषण. परिस्थितीशी सम्यक् मेळ घालणे यात सौंदर्य नाही असे नाही. परंतु बदलत्या व विविधतेने नटलेल्या बहुरूपी जगात अशी सुंदरता फार वेळ टिकू शकणार नाही. ती तडजोडही टिकणार नाही. बालकाचे निष्पाप सौंदर्य तडफदार तारुण्याला जागा देते. हे कर्मोत्सुक उत्साही तारुण्य पोक्त पावन वृद्धत्वाला वाव देते आणि असे हे सर्वत्र चालले आहे. जीवनाच्या मार्गावर मुक्काम नाही. येथे विश्रांती नाही. एक संपले की त्यातूनच नवीनाचा आरंभ होतो. मरणातून जीवनाची कळी वर येते.
41 $उताऱ्यास योग्य'शीर्षक' द्या.$
Tap an option to check your answer.
42 $लेखकाच्या मते 'खरा पुरुषार्थ' कोणता ?$
Tap an option to check your answer.
43 $उच्चतर जीवनाकडे नेणारी अंतरंगातील प्रबळ प्रेरणा कोणती ?$
Tap an option to check your answer.
44 $आपल्या नैतिक जीवनाचा 'आत्मा' कोणता ?$
Tap an option to check your answer.
45 $'नैतिक प्रगती' म्हणजे काय ?$
Tap an option to check your answer.
So Tiziano continued to draw. But one thing troubled him greatly--all the pictures he made were black, drawn with his piece of black charcoal. Yet all round him glowed a perfect glory of colour--the beautiful blue of the sky; the delicate, changing pink of the great jagged peaks above him; the red, blue and yellow wild flowers; the golden brilliance of sunshine; and the rich, soft, mellowed tints in the old houses of the town. Colour! Tiziano loved it more than anything else in the world. Yet how was he to reproduce it and get it into his pictures ? He had no money to buy paints, and paints were expensive in those days. His father, who was a mountaineer, would never listen to anything so foolish as buying paints for a boy when the family needed food, clothing and fuel to keep them warm. Let Tiziano make shoes! There was a trade for a man! All the same, Tiziano continued to dream of painting and to wonder if there was not some way he could make a picture in colours. The day before the festival of flowers, Tiziano chanced to pass the spot where the garlands had been woven the evening before. Suddenly, he noticed stains on the stones of the walk before the inn. They were stains from flowers that had been dropped and crushed, and those stains were coloured! They were every colour that a painter needed! In a moment the feast and the fun went out of Tiziano's mind. Catarina saw her brother heading away from the merriment and hastening out of the village. She ran to bring him back and found him in a meadow like a variegated quilt from the brilliance of the wild flowers. "Tiziano!" she called, "Why are you running away from the feast ?" The boy did not answer for a moment. Too often he had been teased by his family and the villagers for the crazy dreams in his head. At last he answered bluntly, "I have found that the stains of flowers make colours, and I am going to paint a picture."
46 $In the third paragraph the word "Variegated" means :$
Tap an option to check your answer.
47 $At the end of the passage it is clear that Tiziano had discovered :$
Tap an option to check your answer.
48 $Tiziano's father wanted his son to be a ______.$
Tap an option to check your answer.
49 $Tiziano's 'crazy dreams' that are mentioned in the second paragraph refer to his desire to :$
Tap an option to check your answer.
50 $Which of the following word best describes Tiziano's father ?$
Tap an option to check your answer.
51 $B कडे C पेक्षा ₹ 5 अधिक आहेत. A जवळ B पेक्षा ₹ 14 अधिक आहेत. या तिघांकडील पैसे समान होतील अशी देवाण-घेवाण निवडा. B has ₹ 5 more than C. A has ₹ 14 more than B. Select the transaction that makes equal money to all the three.$
Tap an option to check your answer.
52
Tap an option to check your answer.
53 $जेव्हा एक जागा ₹ 18,700 ना विकली, तेव्हा त्या मालकाचे 15% नुकसान झाले. ती जागा किती किंमतीला विकायला पाहिजे होती, म्हणजे 15% नफा झाला असता ? When a plot is sold for ₹ 18,700, the owner loses 15%. At what price must that plot be sold in order to gain 15% ?$
Tap an option to check your answer.
54 $पुढे दिलेल्या युक्तिवादातील विचार प्रक्रिया अभ्यासा आणि तिच्याशी सर्वात जवळची विचार प्रक्रिया असणारा पर्याय निवडा. जर वस्तूपासून उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्जित होत असेल तर तिची ऊर्जा घटते. म्हणजेच जर वस्तूची ऊर्जा स्थिर असेल तर तिने उष्णता किंवा प्रकाश उत्सर्जित केलेला नाही. Study the reasoning used in the argument given below and select the option that most closely follows the same reasoning. If heat or light is emitted by a body, then its energy decreases. It follows that, if a body's energy remains constant, it has emitted neither heat nor light.$
Tap an option to check your answer.
55 $एक नलिकेने एक टाकी 4½ तासात भरते. पण बुडाशी असलेल्या गळतीमुळे ती भरण्यासाठी 1½ तास जादा लागतात. जर ही टाकी पूर्ण भरलेली असेल तर गळतीमुळे ती रिकामी व्हायला लागणारा वेळ निवडा. A pipe can fill the tank in 4½ hours. But due to leakage at the bottom, it takes 1½ hours more to fill it. If the tank is full select the time that it will require to get emptied due to leak.$
Tap an option to check your answer.
56 $A, B, C, D, E आणि F ही मुलं परस्परांकडे तोंडे करून कानदुखीचा खेळ खेळण्यासाठी वर्तुळाकार बसलेली आहेत आणि ती येथे दिलेल्या क्रमाने असतीलच असे नाही. A हे मूल F च्या समोर आणि C च्या डावीकडे बसले आहे. E हे मूल D किंवा B च्या शेजारी नाही. B हे मूल A च्या शेजारी नाही. जर B हे मूल स्वत:च्या डावीकडील मुलाच्या कानात सर्वात प्रथम कुजबुजणार असेल तर पहिल्या फेरीच्या शेवटी कानात संदेश बोलण्याची संधी न मिळणारे मूल निवडा. Children A, B, C, D, E and F are sitting in a circle facing each other not necessarily in order given here and playing game Chinese-whisper. A is sitting opposite to F and to the left of C. E is not adjacent to either D or B. B is not adjacent to A. If B is the first child to say the message and whispers in ear of child on its left then select the child who will not get the chance to whisper message at end of the first round.$
Tap an option to check your answer.
57 $एका परीक्षेसाठी पाच विषय होते. परीक्षा सोमवारी सुरू झाली. इतिहासाच्या आधी गणित, भूगोलानंतर विज्ञान आणि भूगोल व इतिहास यांच्यामध्ये मराठी विषय होता. तर परीक्षेची सुरुवात कोणत्या विषयाने झाली ? For an examination, there were FIVE subjects. Examination starts on Monday. Mathematics paper was previous to History. Science paper was after Geography and Marathi paper was in between Geography and History. Examination starts from which subject ?$
Tap an option to check your answer.
58 $गाळलेली जागा भरून समानार्थी अर्थाची दोन वाक्ये मिळवण्यासाठी दिलेल्या पर्यायांतून उचित शब्दजोडी निवडा. मित्रत्वाने व लोकशाही पद्धतीने संबोधले जाण्याची सवय असल्यामुळे अनेक अध्यापक नव्या विभाग प्रमुखाच्या सुरुवातीच्या भाष्याच्या ______ शैलीमुळे अलिप्त राहिले. Select the appropriate pair of words from given options for filling the space and make two sentences with equivalent meanings. Many senior faculty members who were accustomed to being addressed in a more collegial and egalitarian manner were alienated by the ______ tone of the new department chair's introductory remarks.$
Tap an option to check your answer.
59 $D, F$
Tap an option to check your answer.
60 $REST, MITE, STIR आणि TRIM यापैकी तीन शब्दांच्या अंक संकेतांची अनुक्रमरहित यादी 1456, 3154 व 4231 अशी आहे. SEMI या शब्दासाठी संकेत निवडा. The number code for three words from among REST, MITE, STIR and TRIM are listed here in a random order as 1456, 3154 and 4231. Select the code for word SEMI.$
Tap an option to check your answer.
61
Tap an option to check your answer.
62 $एका पिशवीमध्ये 2 लाल, 3 हिरवे आणि 2 निळे चेंडू आहेत. जर यादृच्छिकतेने दोन चेंडू काढले तर त्यात एकही चेंडू निळा नसण्याची संभाव्यता किती ? If a bag contains 2 red, 3 green and 2 blue balls. Two balls are drawn at random. What is the probability that none of the balls drawn is blue ?$
Tap an option to check your answer.
63 $एका संग्रहालयात काही पक्षी आहेत. यातील नऊ पक्षी तुरेवाले तर दहा पक्षी ठिपकेवाले आहेत. यातील काहींना तुरे तसेच ठिपकेही आहेत. संग्रहालयातील पिवळ्या सात पक्ष्यांपैकी प्रत्येक पक्ष्याला एकतर तुरा आहे किंवा ठिपके आहेत, संग्रहालयातील चार लाल पक्ष्यांपैकी सर्वांना फक्त ठिपके आहेत. या संग्रहालयातील पक्ष्यांची शक्य असलेली किमान संख्या निवडा. In an aviary there are a certain number of birds. Nine are crested birds and ten are spotted birds. Some of these have crests as well as spots. Of the seven yellow birds in the aviary, each one only has either crest or spots. Of the four red birds in the aviary all have spots only. Select the minimum possible number of birds that are there in the aviary.$
Tap an option to check your answer.
64 $एका देशातील A, B, C, D, E व F या राज्यांत स्त्रियांवरील अत्याचारांच्या नोंदवलेल्या गुन्ह्यांची 2018 सालची टक्केवारी दाखवणारा वर्तुळक्षेत्र आलेख व सोबतची माहिती अभ्यासा. नोंदवलेल्या गुन्ह्यांची एकूण संख्या 210000 होती. जर प्रत्येक राज्यातील गुन्ह्यांच्या स्वरूपाचे गुणोत्तर सारखेच असेल आणि एकूण गुन्ह्यांत हुंडाबळींची नोंदवलेली टक्केवारी 9 असेल तर E राज्यातील हुंडाबळींची संख्या B राज्यापेक्षा कमी असलेल्या टक्केवारीची निवड करा. Study the pie chart of percentages showing crime against women in states A, B, C, D, E and F of certain country in the year 2018 and accompanying information. Total number of cases registered crimes were 210000. If the proportion of nature of crime remains the same for each state and percentage of dowry death cases registered is 9 then select the percentage by which dowry death cases in state E is less than that in state B ?$
Tap an option to check your answer.
65 $पुढील माहिती काळजीपूर्वक वाचा व त्यावरून प्रश्नाचे उत्तर निवडा. (a) X हा Y चा भाऊ आहे (b) Z ही X ची बहीण आहे (c) M हा N चा भाऊ आहे (d) N ही Y ची मुलगी आहे M चे काका असणारी व्यक्ती कोण ? Read the information carefully and using it select the answer to question. (a) X is a brother of Y (b) Z is a sister of X (c) M is a brother of N (d) N is a daughter of Y Who is a uncle of M ?$
Tap an option to check your answer.
66 $पारदर्शी कागद Y च्या घड्या घालून मिळवलेली घडी निवडा. Select the fold that is obtained by folding transparent sheet Y.$
Tap an option to check your answer.
67 $P, Q, R, S, T आणि U या व्यक्ती हरित कार्यकर्त्या आहेत. यातील एक व्यक्ती अध्यापक, एक व्यक्ती आरोग्य सेवक, एक व्यक्ती चहाची टपरी चालवते, एक व्यक्ती ग्रंथपाल आणि दोन स्त्रिया शेतकरी आहेत. या गटात दोन विवाहित जोडपी आहेत. ग्रंथपाल व्यक्तीने S शी विवाह केला आहे, जी शेतकरी आहे. गटातील एकही स्त्री चहाची टपरी चालवत नाही किंवा आरोग्य सेवकही नाही. R ही व्यक्ती चहाची टपरी चालवते तिने U ह्या व्यक्तीशी विवाह केला आहे, जी अध्यापक आहे. P ने S शी विवाह केला आहे आणि T ही व्यक्ती शेतकरी नाही. दिलेल्या पर्यायांतून असत्य विधान निवडा. P, Q, R, S, T and U are green activists. One is a teacher, one is a health worker, one runs a tea stall, one is a librarian and two ladies are farmers. There are two married couples in this group. The librarian is married to S who is a farmer. None of the women in the groups runs a tea stall or a nurse. R runs the tea stall and is married to U who is a teacher. P is married to S and T is not a farmer. Select the statement that is false from given options.$
Tap an option to check your answer.
68
Tap an option to check your answer.
69 $एका व्यक्तीचे मुख पश्चिमेकडे आहे, ती व्यक्ती घड्याळ्याच्या दिशेने 45° तून वळते, पुन्हा घड्याळ्याच्या दिशेने 180° तून वळते आणि नंतर घड्याळ्याच्या विरुद्ध दिशेने 270° तून वळते, तर आता तिचे मुख कोणत्या दिशेला आहे ? A man is facing towards West and turns through 45° clockwise, again 180° clockwise and then turns through 270° anticlockwise. In which direction is he facing now ?$
Tap an option to check your answer.
70 $खालील संख्यांपैकी किती संख्यांना 273 ने भाग जात नाही ? 546, 1156, 3003, 3564, 5733, 3822, 9605, 8736 How many of the following numbers are not divisible by 273 ? 546, 1156, 3003, 3564, 5733, 3822, 9605, 8736$
Tap an option to check your answer.
71 $दिलेली विधाने व त्यापुढची अनुमाने अभ्यासा. दिलेल्या विधानांवर आधारित उचित अनुमानाची निवड करा. (a) मैदानावर खेळणाऱ्या सर्व हॉकी खेळाडूंनी निळे चिन्ह असलेले टी-शर्ट घातले आहेत. (b) मैदानावर असलेले सर्व खेळाडू हॉकी खेळत नाहीत. (c) काही हॉकी खेळाडू निळी टोपी देखील घालतात. (d) 16 वर्षांखालील हॉकी खेळाडू नेहमी टोपी घालतात. पर्यायी उत्तरे : Study the statements given below and conclusions that follow these. Select the appropriate conclusion that is based on given statements. (a) All hockey players playing on the ground wear T-shirts with blue emblem. (b) All players who are on the ground don't play hockey. (c) Some hockey players also wear blue caps. (d) Hockey players who are below 16 years always wear a cap. Answer Options :$
Tap an option to check your answer.
72 $\frac{1}{4}$
Tap an option to check your answer.
73 $A, B, C व D या व्यक्तींचे सरासरी वय 30 वर्षे आहे. D चे वय निश्चित करा. विदा विधाने : I. A व C यांच्या वयाची बेरीज 60 वर्षे आहे. II. D ही व्यक्ती A पेक्षा 10 वर्षांनी लहान आहे. दिलेल्या समस्येचे उत्तर मिळवण्याच्या दृष्टिने योग्य पर्याय निवडा. The average age of persons A, B, C and D is 30 years. Determine the age of D. Data statements : I. The sum of ages of A and C is 60 years. II. D is 10 years younger than A. Select the correct option with respect to getting solution to stated problem.$
Tap an option to check your answer.
74 $एक रक्कम A, B, C, D मध्ये अनुक्रमे 5 : 2 : 4 : 3 या प्रमाणात विभागावयाची आहे. जर C ला D पेक्षा ₹ 1000 जास्त मिळाले, तर B चा वाटा किती असेल ? Some amount is to be distributed among A, B, C, D in the proportion of 5 : 2 : 4 : 3 respectively. If C gets ₹ 1000 more than D, what is the share of B ?$
Tap an option to check your answer.
75
Tap an option to check your answer.
76
Tap an option to check your answer.
77
Tap an option to check your answer.
78 $तुम्ही शिशु ते पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांच्या खाजगी शैक्षणिक संस्थेचे संचालक आहात. कोणतेही निर्बंध नसलेली माहिती सामाजिक माध्यमांतून प्रसारित होत आहे आणि अशा माहितीच्या सर्वात जास्त संस्कारक्षम व्यक्तींवर होणाऱ्या परिणामांबाबत तुम्हाला काळजी वाटत आहे. तुम्ही... You are director of private educational institution that caters for the learners from KG to PG. You are concerned about unfettered information flooding social media and about the effect of such information can have those most impressionable. You will........$
Tap an option to check your answer.
79
Tap an option to check your answer.
80
Tap an option to check your answer.

Want the real exam feel? Sit this paper with a 120-minute timer and get your score straight away.

Sit it as a timed mock